LICHT IN DE CAMERA OBSCURA

0CHARULATA1.jpg

Hoewel ik nog maar een drietal films van Satyajit Ray heb gezien weet ik nu al dat hij tot mijn uitverkoren regisseurs behoort. Om een of andere reden kwam ik er maar niet toe om zijn werk te bekijken, met uitzondering van ‘Jalsaghar (The Music Room)’ uit 1958, die ik zonder enige overdrijving geniaal vond. De voorbije dagen had ik het grote genoegen ‘Mahanagar’ (The Big City) uit 1963 en ‘Charulata (The Lonely Wife)’ uit 1964 te kunnen bekijken.

‘Jalsaghar’, ‘Mahanagar’ en ‘Charulata’ zijn serene vertellingen, traag en meeslepend, groots en eenvoudig, verheven en banaal, beschouwend en impulsief. Satyajit Ray speelt het klaar om op twee uur tijd een problematische microkosmos – bijvoorbeeld een groot gezin – begrijpelijk te maken, om personages die het zoals de meeste mensen moeilijk hebben met zichzelf, met elkaar en met de wereld levensecht en tot in het diepste van hun gedachten (zichtbaar in hun gebaren, gelaatsuitdrukkingen en blikken) voor de toeschouwer toegankelijk, ‘voelbaar’ te maken. Rijk geschakeerd in hun zwartwit, helder in hun melancholie, verward in hun vrolijkheid – zo zijn de eenzame vrouwen en mannen in deze verhalen met een universele zeggingskracht en een impliciete humanistische ‘boodschap’.

Ik prijs me gelukkig dat ik tijdens de voorbije donkere dagen troost heb kunnen vinden in het licht van twee grootmeesters van de film. Dank zij kunstenaars als Robert Bresson en Satyajit Ray wordt het in de camera obscura die mijn hoofd maar al te vaak is niet zonnig, dat zou onnozel zijn, maar toch helder. Elke vorm van verlichting die tastbaar, voelbaar wordt maakt het leven draaglijker en rijker.

0THEBIGCITY-MAHANAGAR.jpg

Stills: Charulata; Mahanagar

 

DE MUZIEKKAMER

IMG_4657.JPG

Aan ‘De muziekkamer’ – uitgebracht in 1958 maar tijdloos – van Satyajit Ray zou je je toch één keer in je leven moeten overgeven: alles loslaten en je laten betoveren door het wit en het zwart, door de vermoeide, verdoofde, zich van al het aardse loswekende aangezichten (vooral dat van het hoofdpersonage, de zamindar* Roy) en ledematen.  Je laten hypnotiseren door de onwereldse muziek, die uit het verval lijkt te ontstaan, zoals sommige bloemen uit giftige grond – en heel af en toe schoonheid uit lijden. Je maakt dan een mysterieuze reis diep in jezelf naar een ander zelf,  naar ‘iets’ wat je nog niet kende maar er al lang moet hebben liggen sluimeren, in een of ander bloedvat of in een hersencel die met geen enkele scan kan worden opgespoord, en tegelijk zover van jezelf weg als mogelijk is, naar eindeloze ruimte, waar je ook de geur van het Mogolrijk achter je laat, en uiteindelijk het hermetisch wit vindt van Ahabs walvis en van het poeder, op as gelijkend, dat neervalt op de kano van Arthur Gordon Pym.

Als je daarna, weer tot jezelf gekomen, in de spiegel kijkt zie je dat je gelaat de volkomen blankheid van sneeuw vertoont. Dan doe je er best aan een glas rode wijn te drinken en wat met je lijf te bewegen op ‘The Fire Of Love’ van The Gun Club, de songs zacht meeprevelend alsof het duivelse gebeden zijn (wat ze in werkelijkheid ook zijn).

IMG_4651.JPG

*Samindar: adellijke grootgrondbezitter.