EEN BEELD VAN RICHARD HAMILTON (IN 1979)






[NACHTEN AAN DE KANT 24]

Richard Hamilton was de interessantste en boeiendste popartkunstenaar. Dat stelde ik vast in februari 1979 op het Antwerpse festival Film International (een samenwerkingsverband met Film International Rotterdam) tijdens het zien van een uitstekende documentaire van James Scott over het werk van de Britse kunstenaar. Die film van ongeveer twintig minuten veranderde mijn kijk op popart en op Richard Hamilton. [1]

Tot dan bewonderde ik van alle popartiesten Andy Warhol het meest, wat vermoedelijk meer te maken had met zijn imago dan met zijn werk. Warhol en zijn entourage blijven fascinerende, kleurrijke figuren, al is van alles wat daaruit is voortgekomen het album The Velvet Underground & Nico (1967) mogelijk het enige artefact van blijvende waarde.

Opeens besefte ik dat Richard Hamiltons werk, te beginnen met ‘Just what makes today’s homes so different, so appealing?’ (1956), minder tijdsgebonden is dan dat van de meeste andere popartkunstenaars. [2] Opvallend is Hamiltons preoccupatie met film, filmbeeld en tijd. Je zou kunnen zeggen dat zijn oeuvre – zoals dat van veel kunstenaars – tijdsgebonden is, maar tegelijk zie je dat de maker ervan de tijd wil doen stilstaan. Hij behandelt heel specifieke momenten uit de populaire cultuur (reclame, nieuwsbeelden, Hollywoodfilms, popmuziek) op zo’n manier dat ze tot stilstand komen en zo in hun eigen vacuüm het voortschrijden van de tijd weerstaan. Het materiaal dat hij in die werken gebruikt, nogal wat plastic, is evenwel erg vergankelijk.

In de film van James Scott zie je een animatie van ‘Just what makes today’s homes so different, so appealing?’. Daarin wordt op de ambiguïteit van de perceptie gewezen, nog een interessant aspect van zijn oeuvre. Een ander fragment in de documentaire gaat dieper in op het mogelijk bekendste werk van Hamilton: zijn behandeling van het nieuws over de arrestatie wegens drugsbezit van Keith Richards, Mick Jagger en kunsthandelaar Robert Fraser. Iedereen kent wel dat beeld waarop Mick Jagger en Robert Fraser gehandboeid in een politiewagen werden afgebeeld. Een mooie illustratie van hoe een schijnbaar fait divers als kunstwerk de tand des tijds heeft doorstaan, terwijl het in een krantenknipsel niet meer lijkt dan een curiosum.
Verder komt Richard Hamiltons fascinatie voor Hollywood aan bod, aan de hand van zijn commentaar bij een scène uit de film Shockproof (1949) van Douglas Sirk. Beelden uit die film gebruikte hij als bronmateriaal voor zijn werken Interiors I + II. De zelfmoord van Marilyn Monroe is een ander voorbeeld. Nieuwsbeelden en krantenartikelen uit die tijd geven de tragische filmster in geen geval een aura van eeuwigheid en doen zelfs de tragiek van haar dood teniet. Ze tonen evenmin de gelaagdheid van het beeld van haar roem en de dood die daarmee samenhangt.

Een volstrekt ambigu werk van Richard Hamilton is zijn ontwerp voor de hoes van The Beatles (the White Album, 1968). Wat betekent toch die witte hoes en wat maakt ze zo anders, zo aantrekkelijk? Wat is het verband met de muziek die daarin verpakt zit en met het fenomeen the Beatles? [3] Is het mogelijk dat dit zijn meest tijdloze kunstwerk zal blijven, zoals dat voor Andy Warhol de hoes met de banaan is? Dat durf ik te betwijfelen.


[1] Een verzoek: lees dit stuk alsof het in 1979 werd geschreven.
[2] Al moet ik toegeven dat ik vrouwelijke kunstenaars als Pauline Boty en Evelyne Axell nog niet kende.
[3] Over die witte hoes: “Ringo Starr‘s personal copy of the Beatles‘ The White Album, numbered No.0000001, sold for a world record $790,000 Saturday at the Julien’s Live auction of instruments and items from Starr and wife Barbara Bach’s estate.” Aldus Rolling Stone van 5 december 2015.
Zie in verband met popmuziek ook Richard Hamiltons invloed op Roxy Music, met name op Bryan Ferry die, evenals diens artistiek medewerker Nicholas de Ville, van Richard Hamilton les kreeg: “Which living person do you most admire, and why? Richard Hamilton – as my teacher at college, he greatly influenced my ways of seeing art and the world.” Aldus Bryan Ferry in The Guardian van 23 oktober 2010.

ZERO DE CONDUITE: SOPHISTICATED BOOM BOOM

meisjes-porto

Zéro de conduite is een POPprogramma op Radio Centraal in Antwerpen. Elke eerste zaterdag van de maand, van 6 tot 8 ’s avonds. Een muzikaal evenement voor allen en voor niemand. Uniek in het universum. Stem af op 106.7 FM.
Je kunt Zéro via streaming beluisteren. Hier vind je meer informatie over de radio.

De tragische gebeurtenissen van 22 maart hebben mij even doen overwegen om een rouwprogramma te maken. Maar niet al te lang. In de eerste plaats omdat ik geen rouwprogramma voor zoveel onschuldige doden en hun nabestaanden kan maken, een programma dat troost zou moeten bieden aan alle mensen die treuren om iets dat bijna onbevattelijk is.  Bovendien omdat ik dan heel vaak rouwprogramma’s zou moeten samenstellen, want bomaanslagen en moordpartijen van zo’n omvang gebeuren niet alleen in België maar zowat overal, vooral op plekken die we niet zo goed kennen. In de tweede plaats omdat pop op zich al troost biedt. “Forget your troubles and dance” zong Bob Marley al in ‘Them Belly Full’ en Smokey Robinson ging hem daarin voor met ‘I Gotta Dance to Keep from Crying’. Omdat we de haat die dood en verderf zaait alleen maar met liefde en plezier kunnen overwinnen (of daarvan uitgaan) ligt de nadruk in Zéro de conduite vanavond op beat en op de periode waarin beatmuziek een hoogtepunt bereikte: de jaren zestig. (Pop is vooral de muziek van het plezier, van het in overgave genieten, heel vaak met liefde gemaakt. Luisteren naar pop, of erop dansen, is plezier beleven en dat plezier wekt lust op, leidt tot seks en soms tot liefde. Of niet soms?)

Het thema, zo je wilt, is beat, maar dan enigszins gesofisticeerd, want omstreeks 1965 kreeg tienerpop hersens en looks. Beat was vanaf toen niet uitsluitend muziek maar ook stijl, mode, protest. Groepen als the Beatles, the Rolling Stones en the Kinks, labels als Stax en Motown, producers als Phil Spector, George ‘Shadow’ Morton en George Martin speelden daarin een vooraanstaande rol. En natuurlijk ook authentieke enkelingen als Bob Dylan, Françoise Hardy, Jimi Hendrix, Sly Stone en John Sebastian.

In de titel van deze aflevering, ‘Sophisticated Boom Boom’, naar een liedje van George ‘Shadow’ Morton, zit nog een spoor van de recente ontploffingen in Brussel. Maar ook naar de blues van John Lee Hooker en naar de drumbeats van Ringo Starr en Charlie Watts. Het Franse ‘boum’ is niet alleen het geluid van een explosie maar het is ook een ‘suprise-party’, een soirée dansante, een fuif. En daarmee is voorlopig alles gezegd. Veel luisterplezier!

Sophisticated Boom Boom – The Goodies – Sophisticated Boom Boom: The Shadow Morton Story – George Morton

Les Petits Garçons – Françoise Hardy – The Vogue Years – Françoise Hardy

En Melody – Serge Gainsbourg – Histoire De Melody Nelson – J.C. Vannier

I’ll Keep Holding On – The Marvelettes – Tamla Single, 1965 – Ivy Joe Hunter, William Mickey Stevenson

I’m Ready For Love – Martha Reeves & The Vandellas – Watchout! – Brian Holland, Eddie Holland, Lamont Dozier

Twist And Shout – The Isley Brothers – Bert Berns Story, Volume 1: Twist And Shout 1960-1964 – Bert Berns, Phil Medley

Daddy Rolling Stone [Alternate Version] – The Who – My Generation – Otis Blackwell

Inside Looking Out – The Animals – Animalisms – Burdon, Lomax, Chandler

When I Come Home – The Spencer Davis Group – Eight Gigs A Week: The Steve Winwood Years – Steve Winwood, Jackie Edwards

The World Keeps Going Round – The Kinks – The Kink Kontroversy – Ray Davies

L’espace d’une fille – Jacques Dutronc – Jacques Dutronc: Volume 1 (1966-1967) – Dutronc

Think – The Rolling Stones – Aftermath [UK] – Jagger, Richards

Buzz The Jerk – The Pretty Things – Get The Picture? – Taylor, May

Get Yourself Together – Paul Butterfield Blues Band – In My Own Dream – Bugsy Maugh

Friday Night City – The Blues Project – The Blues Project Anthology  – Tommy Flanders

Can You Please Crawl Out Your Window? – Bob Dylan – Masterpieces / Single  – Dylan

Steppin’ Out – Paul Revere & The Raiders – Nuggets: Original Artyfacts From The First Psychedelic Era, Vol. 2 – Paul Revere, Mark Lindsay

The Girls Are Naked – The Creation – Our Music Is Red With Purple Flashes – Pickett, Gardner, Jones

Mirage – Tommy James & The Shondells – French 60’s EP & Sp Collection – Richie Cordell

I Just Don’t Know What To Do With Myself – Dusty Springfield – Songbook – Bacharach, David

Girl Don’t Come – Sandie Shaw – The Collection – Chris Andrews

Darling Be Home Soon – Lovin’ Spoonful – You’re A Big Boy Now – John Sebastian

I Knew I’d Want You – The Byrds – Mr. Tambourine Man – Gene Clark

What You’re Doing – The Beatles – Beatles For Sale – Lennon, McCartney

Things Are Going To Get Better – The Small Faces – Small Faces, Immediate, 1967 – Lane, Marriott

Whatcha Gonna Do About It – Doris Troy – The Girls Got Soul – Doris Payne, Gregory Carroll

(Hey You) Set My Soul On Fire – Mary Wells – The Girls Got Soul – Mary Wells, Cecil Womack

Good Runs The Bad Away – Sam & Dave – Soul Men – Wayne Jackson, Andrew Love

Dance To The Music – Sly & The Family Stone – Dance To The Music, 1968  – Sly Stone (S. Stewart)

Fire – Jimi Hendrix Experience – Are You Experienced? – Jimi Hendrix

Strange Roads – The Action – Rolled Gold – Alan King, Reg King

Lucifer Sam – Pink Floyd – The Piper At The Gates Of Dawn – Syd Barrett

Too Old To Go ‘Way Little Girl – Janis Ian – Sophisticated Boom Boom: The Shadow Morton Story – Janis Ian

Two Heads – Jefferson Airplane – After Bathing At Baxter’s – Grace Slick

In-A-Gadda-Da-Vida – Iron Butterfly – Sophisticated Boom Boom: The Shadow Morton Story – Doug Ingle

Badge – Cream – Goodbye – George Harrison, Eric Clapton

Goodbye Baby (Baby Goodbye) – Van Morrison – Blowin’ Your Mind! – Bert Berns, Wes Farrell

So Soft, So Warm – The Nu-Luvs – Sophisticated Boom Boom: The Shadow Morton Story – George Morton, Vinny Gormann, Tony Michaels

Past, Present And Future – The Shangri-Las – Sophisticated Boom Boom: The Shadow Morton Story – Artie Butler’s, Jerry Leiber, George Morton

Research & presentatie: Martin Pulaski
DJ: Sofie Sap

Foto: Meisjes in Porto, M.P.