AFWEZIG, AANWEZIG

IMG_5236.JPG

Kun je vergeten dat je bestaat? Dat er tijd is en dat die vliegt, zoals het leven? Alleszins was ik enkele weken in een bepaald opzicht afwezig. Sinds 18 december vorig jaar om precies te zijn. Ik was wel in mijn kamer en deed een aantal dingen zonder er met mijn hoofd bij te zijn. Door de straten van Lissabon liep ik meer als mijn schaduw dan als mezelf, iemand van vlees en bloed. Conversaties waren soms heftig, maar het leek of een andere man gebruik maakte van mijn stem. Er kwamen woorden uit mijn mond die ik niet wilde uitspreken, omdat ik niet echt nadacht, omdat ik er niet eens naar verlangde om te spreken.

Ik zal niet ontkennen dat er ook dan momenten waren waarop ik samenviel met mezelf, of wat ik soms mezelf durf noemen. Dan was bijna alles goed. Ik voelde geen verdriet, vond niet dat mijn leven grotendeels een mislukking was, dacht niet aan vluchtelingen in wankele bootjes, niet aan de terreur in Syrië en elders. Het was als ik de zon zag, de rode daken van Lissabon, het vuurwerk boven de Taag (vreemd, omdat ik niet van vuurwerk noch van massamanifestaties houd), de wolken hier thuis, of als een kunstwerk mij om mijn aandacht en overgave vroeg, iets van Morandi, van Nicholas de Staël, het was toen ik overweldigd werd door de schoonheid en de veelheid van stijlen van de jonggestorven Amadeo de Sousa Cardoso, in zekere zin een dubbelganger van Fernando Pessoa, maar heel wat minder beroemd.

Nu, denk ik, is die periode van zelfverlies weer achter de rug. Maar voor hoe lang? Hoe lang tot alles weer wit wordt of aardedonker, eer ik opnieuw nauwelijks weet waar ik ben en afzie van verwachtingen, niet langer lust heb in de woorden of de huid van anderen en ook mijn eigen stem laat zwijgen en mijn handen op mijn eigen huid laat rusten (en zelfs die zal ik niet voelen)?

Toch ben ik geen pessimist. Of liever: ik ben een ‘leugenachtige’ pessimist. Ergens in mij is er altijd een beweging werkzaam, een kracht, of hoe zal ik het noemen, die mij ook in de donkerste periodes naar de toekomst drijft; een metgezel lijkt het wel, die me zegt, morgen wordt het beter, je echte leven moet nog beginnen. De metgezel die ik zelf ben zal altijd utopisch blijven denken, tegen alle waarschijnlijkheid in.

 

Foto: Martin Pulaski, Lissabon, 1 januari 2014.

ORAAL PESSIMISME

pessimisme,robert musil,karl corino,oraal sadisme


Ben ik een ‘orale pessimist’? Het lijkt er wel op, want lees maar: “De orale pessimist zou een ‘zorgelijke instelling’ ten aanzien van het leven bezitten, hij maakt het zichzelf moeilijk, zelfs van de simpelste dingen in het leven maakt hij nog een probleem, hij krijgt het aan de stok met zijn weldoeners en is in laatste instantie de geniale organisator van zijn eigen mislukkingen.” Ik las dit in de Musil-biografie van Karl Corino.

‘De man zonder eigenschappen’ kan inderdaad in zekere zin een mislukking worden genoemd omdat de immense roman niet werd beëindigd. Maar wie zou niet op zo’n manier willen mislukken? Helaas zal mij een gelijkaardige mislukking nooit lukken, ook al ben ik dan nog net als Musil misschien een ‘orale pessimist’.

Overigens gaat die vorm van pessimisme nogal eens gepaard met een bepaald sadisme dat zich uit in “bijten, bitsheid, nijd, afgunst en jaloezie.” Bijten doe ik alleen maar als ik eet en bitsheid is mij onbekend. De andere genoemde karaktertrekken komen mij wel bekend voor.

Nu ik ziek ben voel ik mij minder een ‘orale pessimist’ dan een onnozel kind. Ziek zijn is altijd een regressie naar de kindertijd. Inderdaad een regressie, ook al noemen sommigen de kinderjaren paradijselijk. Het mooiste liedje dat ik ken, She Said She Said van the Beatles, gaat daarover – en het werk van Marcel Proust ook voor een deel. Ik ben echter nooit graag kind geweest. Zodra ik tot ‘de jaren van verstand’ was gekomen wilde ik zo snel mogelijk het ouderlijke nest verlaten. Er was daar niets wat me gelukkig kon maken. (Over het paradijs heb ik vroeger al geschreven dat ik daar ongeveer hetzelfde over denk als Georg Groddeck: het bevindt zich in de baarmoeder, of in de verbeelding.)