LICHT IN DE CAMERA OBSCURA

0CHARULATA1.jpg

Hoewel ik nog maar een drietal films van Satyajit Ray heb gezien weet ik nu al dat hij tot mijn uitverkoren regisseurs behoort. Om een of andere reden kwam ik er maar niet toe om zijn werk te bekijken, met uitzondering van ‘Jalsaghar (The Music Room)’ uit 1958, die ik zonder enige overdrijving geniaal vond. De voorbije dagen had ik het grote genoegen ‘Mahanagar’ (The Big City) uit 1963 en ‘Charulata (The Lonely Wife)’ uit 1964 te kunnen bekijken.

‘Jalsaghar’, ‘Mahanagar’ en ‘Charulata’ zijn serene vertellingen, traag en meeslepend, groots en eenvoudig, verheven en banaal, beschouwend en impulsief. Satyajit Ray speelt het klaar om op twee uur tijd een problematische microkosmos – bijvoorbeeld een groot gezin – begrijpelijk te maken, om personages die het zoals de meeste mensen moeilijk hebben met zichzelf, met elkaar en met de wereld levensecht en tot in het diepste van hun gedachten (zichtbaar in hun gebaren, gelaatsuitdrukkingen en blikken) voor de toeschouwer toegankelijk, ‘voelbaar’ te maken. Rijk geschakeerd in hun zwartwit, helder in hun melancholie, verward in hun vrolijkheid – zo zijn de eenzame vrouwen en mannen in deze verhalen met een universele zeggingskracht en een impliciete humanistische ‘boodschap’.

Ik prijs me gelukkig dat ik tijdens de voorbije donkere dagen troost heb kunnen vinden in het licht van twee grootmeesters van de film. Dank zij kunstenaars als Robert Bresson en Satyajit Ray wordt het in de camera obscura die mijn hoofd maar al te vaak is niet zonnig, dat zou onnozel zijn, maar toch helder. Elke vorm van verlichting die tastbaar, voelbaar wordt maakt het leven draaglijker en rijker.

0THEBIGCITY-MAHANAGAR.jpg

Stills: Charulata; Mahanagar

 

OP REIS GAAN NAAR HET ZUIDEN IS NIET GOED VOOR JE

hemelsblauw

In november zijn de dagen hier van een trieste eentonigheid. Met moeite raak je uit je bed, met tegenzin sta je onder de douche, poets je je tanden. Zelfs de koffie smaakt niet. Je vroegere gezwindheid heeft plaats gemaakt voor stramme leden. Eer je de ingang van metrostation Bizet hebt bereikt lijkt er een uur verstreken. In de metro lees je niet meer. Je wacht tot je er bent. Er. Op je werk zit je te werken, te geeuwen en te wachten op de avond. Om je heen hoor je gepraat, maar je begrijpt er niets van. Waar hebben ze het over? Michelangelo, warme woonkamers, de prijs van aardgas, kleine wijzigingen aan adviezen en rapporten? Je vreest dat je doof wordt, wat vreselijk zou zijn, want stemmen van zangers en zangeressen zijn je enige troost. Als je thuiskomt leg je meteen een plaat op. Je zou de volumeknop naar rechts willen draaien, maar dat past niet meer bij je leeftijd. En wil je de jonge benedenburen storen? Maar luide muziek zou heerlijk zijn, zou je even met dit donkere novemberland kunnen verzoenen. Led Zeppelin, the Who, Jimi Hendrix Experience, the Gun Club, the Clash.

Op reis gaan naar het Zuiden is niet goed voor je. Wat mis je, elke keer meer, het zinderende licht. Het blind en doof makende licht. Het licht dat liefde aan je onttrekt en ze aan de aarde schenkt. Je mist het zo erg dat je hier niet meer kan wennen, niet meer kan wonen.

Ω

Foto: Martin Pulaski.

THEOLOGIE VAN DE AFBEELDING

"do not forsake me, oh my darlin' "

“Het is eigenlijk doodsimpel. Elke afbeelding die de ene mens tot de andere brengt is verheven en mysterieus. En elke afbeelding die met welk ander doel dan ook getoond wordt, is een vorm van afgoderij en heiligschennis. In culturen waar het afbeelden van een mens stelselmatig verboden is, wordt iets als probleem ervaren waarvoor wij inmiddels, worstelend tussen afgoderij en mysterie, onze schouders ophalen.”

 

Uit: Péter Nádas, Een zweem van licht. Foto: Martin Pulaski