EEN ONTMOETING MET EEN FILMREUS

film,paul koeck,rva,popcultuur,schrijver,scenario,jean vigo,l atalante,zero de conduite,antwerpen,secretariaat-talen
Jean Vigo.

In 1987 maakte ik kennis met Hilde Geudens, een jonge en erg aantrekkelijke vrouw die nog sneller kon typen dan ik. We zaten in een klasje van werkloze universitairen en volgden bij de RVA een cursus secretariaat-talen. Al snel werden Hilde en ik onafscheidelijke kameraden. We vonden het grappig als we weer eens een uurtje razendsnel hadden zitten typen [1] en baalden van de cursus boekhouding. Ik heb nooit iets saaiers meegemaakt in mijn leven dan die cursus boekhouden en het toneelstuk ‘In de eenzaamheid van de katoenvelden’ van Bernard-Marie Koltès. Hilde en ik gingen af en toe uit in de Antwerpse kroegen, of we zochten elkaar thuis op voor een gesprek en een kopje koffie. Hilde wist dat ik schreef en zeer geïnteresseerd was in film. Of ik Paul Koeck eens wilde ontmoeten, dat was een vriend van haar? Ik had nooit iets van de man gelezen, en zal dat ook nooit doen. Maar in die dagen van wanhoop en uitzichtloosheid dacht ik, baat het niet dan schaadt het niet.

Op een avond ging ik bij Paul Koeck op visite. Ik had een boek bij van P.E. Salles Gomes over leven en werk van de Franse, erg jong gestorven regisseur Jean Vigo, mijn favoriete filmmaker. In mijn hoofd zat een vaag ‘idee’ voor een scenario, dat grotendeels gebaseerd was op ‘L’atalante’, het meesterwerk van een jong genie. Ik wist natuurlijk dat een remake van die film absurd zou zijn. Een meesterwerk kun je immers niet overtreffen. Wat ik beoogde was ervaringen uit mijn jeugd op een rijnaak, zij het wat avontuurlijker dan in werkelijkheid, enten op het verhaal van ‘L’atalante’. Hoe mijn verhaal precies opgebouwd was kan ik me niet meer herinneren, ik heb er geen notities meer van. Van Paul Koeck verwachtte ik dat hij zijn mening zou geven over mijn synopsis. Ik was nog niet aan een scenario begonnen maar had me wel door de vuistdikke scenariocursus van John Bloch, William Fadiman en Lois Peyser geworsteld. Paul Koeck, die in die dagen een autoriteit was inzake scenarioschrijven, vond mijn idee niet goed. Hoewel de man nog nooit van Jean Vigo had gehoord en ‘L’Atalante’ nooit gezien, vond hij wat ik hem vertelde over de film vervelende onzin. En ook mijn synopsis keurde hij af: de kijker zou er bij in slaap vallen. Waar was de actie? Waar zat het conflict? Dat waren natuurlijk retorische vragen, want er was op het eerste gezicht actie noch conflict. Als je wat dieper ging graven wel natuurlijk, maar subtiel, onderhuids, als contrasten in een gedicht. Maar dat scheen Paul Koeck niet te kunnen vatten. En zelf zag ik al heel snel in dat de film die ik in mijn hoofd had in het nuchtere en oppervlakkige Vlaanderen nooit gedraaid zou kunnen worden. Mijn toekomst zou van secretariaat-talen, inclusief boekhouding, afhangen en van niets anders. Af en toe zagen Paul en ik elkaar nog wel eens, onder meer om te biljarten, waarbij ik telkens glansrijk verloor, maar we waren te verschillend, we lagen elkaar niet. Kort nadien verhuisde de snelste typiste naar een stadje in de Kempen en op de duur verwaterde ook onze vriendschap. Wat blijft zijn de herinneringen en de films van Jean Vigo.

[1] Dat typen kwam in de plaats van seks, denk ik. Beiden waren we zeer trouw aan onze partners.

L’ATALANTE VAN JEAN VIGO: MIJN UITVERKOREN FILM

films,beste films,top-1,atalante,de standaard,steven de foer,jean vigo

Steven De Foer dook voor De Standaard in het filmarchief en koos de honderd beste films aller tijden uit. Zijn keuze is onberispelijk. De top-vijf ziet er bij hem als volgt uit:

1. The Godfather, part two – Francis Ford Coppola -1974
2. Psycho – Alfred Hitchcock – 1960
3. Citizen Kane – Orson Welles – 1941
4. Some Like It Hot – Billy Wilder – 1959
5. Once Upon A Time In America – Sergio Leone – 1984

Wat opvalt is dat het stuk voor stuk Amerikaanse films zijn. Mijn top-100 zou er alleszins helemaal anders uitzien, al zouden er wel overeenkomsten zijn. Ik heb er lang over gedaan om mijn beste film uit te kiezen. Nu twijfel ik er niet langer aan: het is L’Atalante van Jean Vigo uit 1934. Hier volgt de openingsscène. Het loont de moeite om de hele scène te bekijken en daarna de hele film. Er bestaat niets mooiers dan deze film vol poëzie, liefde en drama.

A PROPOS DE L’ATALANTE VAN JEAN VIGO

herinneringen,scheepvaart,holderlin,schippers,weemoed,atalante,jean vigo,film,meesterwerk,poezie

Enkele notities naar aanleiding van ‘L’Atalante’ van Jean Vigo. Een van de allermooiste films, met Michel Simon en Dita Parlo. Poëtisch, warm, humoristisch, vol eenvoud. Niets teveel en niets te weinig. Een troost voor de armen, de eenzamen, voor hen die naar verregaande schoonheid verlangen. Toch storend ook voor de tevreden burgers, de hypocrieten, de rijkgeworden parasieten. De film raakt me tevens persoonlijk, met zoveel thema’s uit mijn eigen kinderjaren. De kleine kanalen, de oude sluizen (die nog met de hand werden bediend) en de rust in de omgeving van die sluizen, de zwartrokende schoorstenen van mooie fabrieken, de schippersvrouwen met hun schorten aan, het altijd dicht bij elkaar zijn, wat zo op de zenuwen kan werken maar wat toch ook een gevoel van geborgenheid en veiligheid kan geven. De aantrekkingskracht van de grote stad: Antwerpen, Brussel, Luik, Parijs. Het gevaar dat daar rondwaart, de dreiging van het onbekende. De vreemdelingen die je aan het schrikken brengen, maar die je tegelijk fascineren en je hoofd op hol brengen van verlangen naar een andere wereld, waar het overal naar sinaasappels ruikt. De accordeondeuntjes, via een kier ontsnappend aan de ziel van mislukte dichters. Kun je deze film een ‘aandenken’ noemen, zoals een gedicht van Hölderlin heet? Neen, niet ‘aandenken’, dat is te nadrukkelijk enkelvoud. ‘Gedachtenisssen’ (een woord dat niet bestaat, ik weet het), ‘souvenirs’ aan andere tijden, verre landen, door een kennis of een familielid meegebracht of aan vader geschonken door een oude zeeman of een bevriende schipper, voor bewezen diensten. Het luisteren naar de radio ook: Hilversum, Beograd, Luxemburg, Boekarest. Al de rest: te zien op het grote of het kleine scherm.

IN NAVOLGING VAN VIGO EN KIESLOWSKI

La Double Vie de Veronique

De tekst in poëtisch proza ‘Veronica’, die ik hier gisteren te lezen aanbood, is geschreven na het zien van de film ‘La double vie de Véronique’ van de betreurde Krzysztof Kieslowski. Het gedicht ‘L’Atalante’ is gebaseerd op het gelijknamige meesterwerk van de nog dieper betreurde Jean Vigo, met de fantastische Dita Parlo in de hoofdrol. Ik heb misschien al vijftig versies geschreven van ‘L’Atalante’, maar nooit slaag ik erin de beelden van de meester te evenaren. Beschouw me echter niet als een sadist, want dat zou ik zijn als ik het gedicht als een volkomen mislukking beschouwde (en het hier dan zou laten lezen).

Iets helemaal anders, maar misschien toch ook niet, zijn deze woorden van Frederik Van Eeden, uit ‘De nachtbruid’:
“Wie leeft om te eten, te drinken, wat te werken en uit te rusten, zijn plichtje te doen en zijn zorgjes te vergeten, en verder den nacht zoo dof en bot en wezenloos mogelijk door te brengen, – wien er vooral aan gelegen is zijn maag en zijn brandkast te vullen en zijn slaap leeg te laten – zoo iemand noem ik niet een gezond en gelukkig maar een beklagenswaardig mensch.”

Foto: La double vie de Véronique