GEBROKEN HART

STOCKHOLM 052

“Leibniz – who had believed that this world was the best of all possible worlds – believed that porcelain was its best material.”
Bruce Chatwin, Utz

1.

Ik wil geen gevaarlijk leven leiden, dat is belachelijk, maar ik wil evenmin berusten in gerieflijkheid, het behangpapier van degenen die naar de dood verlangen. Verlang ik zelf dan niet naar de dood? Ja, natuurlijk – zoals iedereen, omdat het onze bestemming is. Het is een heel stille stem, die echter niet ophoudt ons te roepen: zij kent al onze namen.

2.

De wereld is geen lachertje. Ik hoop dat je hart niet altijd gebroken blijft. Als ik niet meer van je houd. Of net wel. Een gebroken hart is een country song, maar is ook een werk van Mark Rothko, van sommige dronkaards die nog willen schilderen, schrijven, zingen. Johnny Cash, Arshile Gorky, Virginia Woolf. Een gebroken hart is een mooi hart omdat het bloedt, in zichzelf, zonder hechting aan een grond, een volk, een dom ideaal. Een gebroken hart is gebroken als het Meissen-porselein in Bruce Chatwins ‘Utz’ , als een 78-toerenplaat van Blind Willie Johnson; is gebroken als een eeuwenoud wijnglas op de keukenvloer stukgegooid in een hoog oplopende ruzie, uit liefde, uit woede.

Foto: Martin Pulaski, Stockholm 2013.

DE MAN IN DE SCHADUW*

MAN IN SCHADUW.jpg
Hotelkamer, Triëst. 16 augustus 2007

Vanuit een raam in mijn warme kamer in Sint-Jan, waar gisteren de aders van en naar mijn hart in kaart werden gebracht, zie ik de zonsondergang boven Brussel in de herfst. De lucht en de gebouwen kleuren rood, dan paars: links de Inno, nog steeds een reusachtige grafzerk, rechts het dak van City 2 en daarachter het Sheraton. Wat lager recht tegenover deze luxueuze kamer een grote parking die me zomaar opeens de kans biedt om me in een andere man te verplaatsen, een man in de schaduw, die wegrijdt naar een vooralsnog onbekende bestemming.

De man in de schaduw begeeft zich naar de luchthaven van Brussel. Daar neemt hij een vliegtuig naar São Paolo. Na allerlei onnoemelijke avonturen met zakenlui en onberispelijke vrouwen in steden rondom het inkrimpend regenwoud – elke tien seconden een voetbalveld, zeggen de media – keert hij naar zijn woning terug. Hij heeft zijn huis ‘Sloop John B’ genoemd, naar het volkslied over de sloep, met al die dronken matrozen aan boord die zo graag weer naar huis willen. Een pijnlijk bericht ligt op hem te wachten in de brievenbus. De inhoud ervan kennen we niet. We zien het verkrampte gezicht van de man. Je hebt het al gezien in een video van Jesper Just. ‘No Man Is An Island’. ‘It Will End In Tears’. We horen hem huilen. Het lijkt of we zijn verdriet kunnen voelen, maar dat is niet zo. We weten bijna niets van elkaar.
De man gaat aan zijn laptop zitten en maakt een lijst van dingen die hij wellicht nooit meer zal doen:

Van de eenzaamheid en de regen genieten.
In parkeerplaatsen aan ziekenhuizen rondhangen.
Dromen van een beter leven en een betere wereld.
Langer dan een halve dag in Triëst verblijven.
Ongeschonden Tim Buckley’s ‘Blue Afternoon’ beluisteren.
Zonder verdriet in een oude lift stappen. Denk aan de lift naar het Strindbergmuseum in Stockholm.
Zich ‘Sister Ray’ herinneren alsof het een onschuldig lied is.
Kersentaart eten op het terras van Châlet Robinson.
De regen altijd de regen.
Sigarettenrook inhaleren als was het zuurstof.
Pasfoto’s maken in een automaat in het Zuidstation in Brussel.
Champagne drinken alsof het Saison Dupont is en Saison Dupont alsof het champagne is.
Dronken worden zonder er iets van te voelen.
Als in een romantische droom in Antwerpen op de rechteroever van de Schelde over de kaaien wandelen.
Nuchter ontwaken.
Slapen. Slapen als…

Nee, je ziet het meteen. Verder raakt de man in de schaduw met zijn opsomming niet. Niet langer vinden zijn vingers hun weg naar de toetsen; de woorden die al op het scherm staan vervagen in de mist van zijn ademhaling. “Quelle joie d’avoir…” mompelt hij en vergeet meteen wat hij zou gaan zeggen. Niets van belang. Niets om over naar huis te schrijven.

Maar dan ontwaak ik uit mijn dagdroom. De man in de schaduw is weg. Er is alleen maar een parking, nu in het donker. Ik keer me af van het raam, kijk op de klok, drink een paar slokken kraantjeswater en ga weer op het ziekenhuisbed liggen. Waarom zijn ziekenhuisbedden altijd zo kort?

Ik sla opnieuw Sandro Veronesi’s ‘Misplaatste Kussen’ open, een angstaanjagend goede verhalenbundel. Misschien bevat hij wel de beste verhalen sinds die van Heinrich Von Kleist en Franz Kafka. Die stijl, die vertelkunst, dat inzicht in wat omgaat in mensen, in intermenselijke verhoudingen, in generatieconflicten, in de ingewikkelde processen die zich tussen mannen en vrouwen voordoen. Ik lees de laatste zinnen van ‘De buik van de auto’:

“Met trouw koopt de overspelige zich vrij. Een goed mens betaalt met zijn eenzame lijden iedere keer dat hij hoopt de enorme verantwoordelijkheid van het voldongen feit niet te overleven, maar hij overleeft het wel, valt stil en gaat verder. De pijn verdwijnt, het berouw vertroebelt, de contouren van de herinnering vervangen, en het mysterie van het leven, dat zoveel groter is dan alle losse stukjes bij elkaar, verdooft en verzoent.”

 

Ω

* Dit is een bewerking van een eerdere tekst, ‘Quelle joie d’avoir…’
Oorspronkelijk gepubliceerd op 28-10-2012.

HET VERRADERLIJKE HART (2)

psalm

“Ik weet uit ervaring dat er soortgenoten bestaan die niet over gevoelens, emoties (pijn, verdriet, rouw, woede, verliefdheid, liefde) willen spreken of er niet mee geconfronteerd willen worden. Het komt me voor dat ze willen doen alsof we in een wereld leven waar alles perfect is. Is het een Angelsaksische manier van in-de-wereld-zijn? Ik weet het niet. En het maakt me niet uit.

Wat ik wil zeggen is dit. Morgen breng ik mijn dwaze hart naar het ziekenhuis (Sint-Jan / Saint-Jean). Overmorgen mag ik weer naar huis. Maar ik maak me zorgen over wat mogelijk aan het licht komt. Ik hoop dat ik niet opnieuw drie maanden in zo’n hel moet doorbrengen. Dat ik vrijdag opnieuw onbezorgd naar mooie liedjes kan luisteren, boeken lezen, films zien, naar theater gaan, wandelingen maken, vrienden ontmoeten, liefde geven en krijgen. En veel wijn drinken en leugens vertellen. Want de waarheid kent alleen god, en god, zegt men, bestaat niet.”

Het bovenstaande schreef ik vorige dinsdagavond op facebook. Met die ‘hel’ bedoelde ik de drie maanden die ik vorige zomer doorbracht in een ander ziekenhuis, “dapper vechtend tegen de dood”. Het is nu vrijdag. Ik kan opnieuw enigszins onbezorgd naar mooie liedjes luisteren, boeken lezen, films zien, et cetera. Mijn hart is relatief gezond en sterk. Ik mag doorgaan met wijn drinken en leugens vertellen.

Op facebook staken zeker wel veertig vrienden me een hart onder de riem. Een toepasselijke uitdrukking in deze context. Ik beweer niet dat zij het opmonterende resultaat hebben bewerkstelligd, maar ze hebben wel veel angst voor het toch wat akelige onderzoek, een coronarografie, weggenomen. Een van hen, mijn lieve vriendin Ingrid Van Kogelenberg, schreef dit:   “Lieve M., dat hart van jou dat slaat op het ritme van de mooiste dingen van deze wereld, die spier die geoefend is in het incasseren, pareren, liefhebben, dat is zo getraind in het leven dat het meer kan weerstaan dan je bange vermoedens. Dit komt goed. Daar ben ik zeker van.” Zo was het en zo is het. Geen magere troost, maar de waarheid.

Wat is er gebeurd? Wanneer het precies begonnen is weet ik niet meer. Enkele dagen voordat ik naar Stockholm vertrok, eind juni, kreeg ik pijn op de borst, soms hield die aan, soms was het alleen bij inspanningen, soms werd ik er wakker van en kon ik de slaap niet meer vatten. De huisarts verwees me door naar een gastro-enteroloog en naar ‘mijn’ cardioloog. De pijn kon een symptoom zijn van een slokdarmontsteking of van een hartkwaal.  Gastroscopie bracht niets aan het licht, tenzij een divertikel van Zenker. Dat is een zakje bovenaan in de slokdarm, wat het slikken bemoeilijkt en nogal wat spijsverteringsproblemen veroorzaakt. Het moet verwijderd worden. De specialist wilde zijn diagnose bevestigd zien door radiografie en scan. Uit de scan bleek dat ik forse aderverkalking had in de halsslagaders. Paniek! Nader onderzoek in het ziekenhuis, een Doppler-echografie, stelde me echter gerust. De aderverkalking is helemaal niet fors: het bloed kan ongehinderd naar mijn hersens worden gepompt. Vandaar mijn goed geheugen en mijn verbeeldingskracht. Maar de pijn in de borst was nog niet weg. Mijn hart moest nog worden onderzocht. Inmiddels had ik al een afspraak gemaakt voor ziekenhuisopname en operatie van het divertikel van Zenker. Een grondig onderzoek van het hart gaf een positief resultaat tijdens de fietstest: ik kreeg felle pijn in de borst bij niet al te zware inspanning. De cardioloog raadde mij aan om een coronarografie te laten doen. Hij voegde eraan toe dat geen enkele anesthesioloog mij zou willen verdoven zolang er geen duidelijkheid was over de toestand van mijn hart en bloedvaten.
Dat is nu allemaal achter de rug, behalve de verwijdering van het divertikel, wat kennelijk maar een lichte ingreep is. En de pijn in de borst? Daar heb ik geen idee van. Maar ik vermoed heel sterk dat allerlei emoties, angst, verdriet, woede, jaloezie, tederheid, schuldbesef, et cetera daar een grote rol in hebben gespeeld.

Ik weet niet goed waarom ik dit allemaal vertel. Misschien om mensen die iets vergelijkbaars moeten doorstaan gerust te stellen. Misschien ook om te verduidelijken waarom ik de laatste maanden zo weinig heb geschreven en waarom ik soms nog zwartgalliger was dan je van mij gewoon bent. Voor mezelf verklaart het waarom ik op de vlucht ging naar Londen, naar Stockholm; waarom ik na tien jaar mijn broer weer ging opzoeken, waarom ik in Namen en Maastricht herinneringen aan mijn kinderjaren en adolescentie wilde opwekken. Zo besef ik eens te meer dat het leven een aaneenschakeling is van toevalligheden. Mocht ik die pijn op de borst niet hebben gevoeld was er niets van het bovenstaande gebeurd. Maar wat zou er dan wel gebeurd zijn, dat is de vraag.

Ω

Le coeur a ses raisons que la raison ne connaît point.
Blaise Pascal

HEARTBEATS / ZERO DE CONDUITE 1 SEPTEMBER 2012

Voor vanavond heb ik als thema het ‘hart’ gekozen. Gelukkig kan ik me in Zéro de conduite beperken tot populaire muziek… Want wat is er niet allemaal over dat orgaan – en alles waar het voor staat – geschreven, gecomponeerd, gecreëerd, waarbij ik anatomie, geneeskunde en wetenschappelijk onderzoek graag helemaal buiten beschouwing laat.

In de literatuur lijken mij Stendhal en Proust bij uitstek de schrijvers van het hart. ‘Les intermittences du coeur’ van de laatste zijn wellicht even bekend als de voetballers van FC Barcelona.  De hartstocht die in zoveel werken van Stendhal voorkomt is even berucht als het dopinggebruik van de winnaars van de Tour de France. Overigens zijn Franse schrijvers over het algemeen heel sterk in hartsaangelegenheden.

Maar het is me hier natuurlijk niet om schrijvers te doen, wel om popmuziek, en dan nog grotendeels van Angelsaksische origine. Een mens moet een keuze maken. Vandaar dat ik de titel heartbeats gebruik, met de nadruk op beat, ritme, syncope. Je zou kunnen zeggen dat in massa’s liederen alles voortvloeit uit het hart: liefde, jaloezie, afgunst, verdriet, wanhoop, zielenpijn, vriendschap, troost, euforie, extase. Het hart is in zekere zin een synoniem van verlangen, metafoor voor alles waar een mens naar snakt, wat hij wil bereiken, wat hij wil bezitten, wat hij niet wil verliezen, waar hij bang voor is, waar hij zich van afkeert, zelfs dat. Bij dat alles mag niet vergeten worden dat het hart in de eerste plaats een woord is, veel meer een woord dan dat orgaan dat het bloed door onze aders pompt. Een woord met een lange geschiedenis en immens veel connotaties. De songs die we vanavond zullen beluisteren kunnen slechts een beperkt beeld geven van wat het hart in popmuziek allemaal wil prijsgeven. Het hart is een verraderlijk orgaan, maar het koestert tevens zijn geheimen. Veel luistergenot.

De volgorde in de playlist is: songtitel, artiest, elpee, componist, jaar.

  • Hungry Heart – Bruce Springsteen – The River – Bruce Springsteen – Bruce Springsteen – 1980
  • Hearts Of Stone – Southside Johnny & The Asbury Jukes – Hearts Of Stone – Bruce Springsteen – 1978
  • Heart’s Desire – Ron Sexsmith –   Cobblestone Runway – Ron Sexsmith – 2002
  • Secret Heart – Feist –  Let It Die   – Ron Sexsmith – 2004
  • Golden Heart – Neneh Cherry & The Thing – The Cherry Thing – 2012
  • Young At Heart  – Tom Waits – Orphans: Brawlers, Bawlers & Bastards – Carolyn Leigh and Johnny Richards – 2006
  • Heart With No Companion – Leonard Cohen – Various Positions    – Leonard Cohen – 1984
  • Glowing Heart Of The World – Calexico – Selections from Road Atlas 1998-2011   – J. Convertino/ J. Burns
  • Ghosts in My Heart – Mariee Sioux – Gift for the End – Mariee Sioux  – 2012
  • Hearts And Bones – Paul Simon   – Hearts And Bones – Paul Simon – 1983
  • Heart Of Mine – Bob Dylan – Shot Of Love – B. Dylan – 1981
  • Pardon My Heart – Neil Young – Zuma –   Neil Young – 1975
  • Broken Heart – Skip Spence – Oar – Skip Spence    – 1969
  • Broken Hearted People  – Guy Clark –  Texas Cookin’ – Guy Clark – 1976
  • My Heart Is Broken – Ryan Adams & The Cardinals – Jacksonville City Nights -Caitlin Cary – 1997
  • Hearts Of Stone – John Fogerty   The Blue Ridge Rangers  – Ray – Jackson  – 1973
  • My Heart Skips A Beat – Buck Owens – The Very Best Of Buck Owens, Vol. 2
  • Big Gay Heart – The Lemonheads – Come On Feel The Lemonheads – Evan Dando, Tom Morgan – 1993
  • In The Hearts Of Men – First Aid Kit – The Lion’s Roar – Klara Soderberg and Johanna Soderberg -2012
  • Heart Of Darkness – Sparklehorse – Vivadixiesubmarinetransmissionplot – Mark Linkous – 1995
  • Your Cheatin’ Heart – Beck – Timeless: Hank Williams Tribute –  Hank Williams-      2001
  • Cold, Cold Heart – Hank Williams – Long Gone Lonesome Blues August 1949 – December 1950 – Hank Williams – 1987
  • That’s What My Heart Needs – Otis Redding – Pain In My Heart (US Release) – Berry – 1964
  • Ruler Of My Heart – Irma Thomas – Time Is On My Side –  N.Neville – 1962
  • Heart On A String – Candi Staton – Candi Staton – Jackson, Buckins -2004
  • Search Your Heart – Wilson Pickett – Hey Jude – George Jackson – 1969
  • What Becomes Of The Brokenhearted -Jimmy Ruffin – Hitsville USA: The Motown Singles Collection 1959-1971 [Disc 2] – William Weatherspoon/Paul Riser/James Dean – 1966
  • Heart Of Stone – The Rolling Stones – The Rolling Stones, Now!-   Mick Jagger/Keith Richards – 1965
  • Rainin’ In My Heart – The Pretty Things    Get The Picture? – Moore/West – 1965
  • Heartbeat – Humble Pie – Town And Country – Buddy Holly – 1970
  • Pumping – Patti Smith Group – Radio Ethiopia – Smith/Daugherty/Král – 1976
  • Breakin’ My Heart (LP Version) – Tom Verlaine –   Tom Verlaine – Tom Verlaine – 1979
  • Heart And Soul   – Joy Division – Closer – 1980

 

 

stendhal.png


Research en presentatie: Martin Pulaski