MUZIEK VAN DE GRENS

WoodyGuthrie

Gisteravond luisterde je naar muziek van de grens. De tijd van Zéro de conduite is begrensd, maar de geselecteerde muziek is dat nauwelijks. Componisten, songschrijvers, muzikanten, zangers en zangeressen nemen ons mee op hun reizen en vertellen ons over hun observaties en ervaringen. Met hen ontdekken we waarom mensen op reis vertrekken, voor korte of langere tijd, voor altijd. Waarom ze op de vlucht gaan, waarom ze in een vreemd land hun heil gaan zoeken. Met hen tasten we grenzen af. We schaffen visa, paspoorten, geschikte kleren aan. Met hen steken we grenzen over. In nieuwe streken, op het platteland of in de steden voelen we ons beter, slechter, gelukkiger, eenzamer, verstoten, verwenst, met gastvrijheid bejegend. Oude dichters zoals Remco Campert zijn begaan met ons lot. We lezen zijn droeve woorden en voelen ons getroost.
Aan de grens controleert de douane onze al dan niet schaarse bagage. Sommigen van ons worden bedreigd. In het akelige grenslicht ontwaren we politieagenten met wolfachtige honden en machinegeweren. Brutale woorden, geweld, folteringen zijn geen uitzondering.

We reizen uit liefde voor de anderen. We ontmoeten zachtaardige medemensen. In Rome, in Essaouira, in Stockholm. In Barcelona ontmoeten we Catalanen die zich goed in hun vel voelen in Spanje. Ze verschillen niet van Basken of Andalusiërs.
Onze liefde voor muziek en films voert ons naar Louisiana. We verblijven dagen en nachten in New Orleans, the Big Easy. Het is er gevaarlijk, waarschuwt Geoff Dyer ons. Maar niemand probeert ons te beroven of op een andere manier kwaad te doen. Canal Street lijkt wel de veiligste straat van de wereld. Van Louisiana reizen we door naar Texas en dan de grens over naar Mexico. Luister je mee naar Border Radio? The Blasters op A1 op de jukebox. Chain Of Fools van Aretha. Mad dog Margaritas. Naar Acapulco rijden we, op zoek naar Elvis, die er zoveel plezier beleefde en naar Bob Dylan. (Wat in hemelsnaam betekent ‘soft gut’?)

Op de spooktrein van Rickie Lee Jones zit je niet voor de kicks, maar alles wat schrik aanjaagt heeft toch een grote aantrekkingskracht. The imp of the perverse. Deed Edgar Allan Poe aan grensoverschrijdend gedrag? Met dat nichtje van hem? Een voorloper van Jerry Lee Lewis, last of the rock stars. Uit Ferriday in Louisiana afkomstig. Herinner je je Great Balls Of Fire nog, de film van Jim McBride met Dennis Quaid in de rol van Jerry Lee?

We schrikken van de volstrekt onmuzikale man Van de Lanotte, die in een straatje in Laredo de hoek omkomt. Blootshoofds. Waarom draagt hij geen sombrero? Afhandelcentra hebben we nodig voor wie de Oostendse grens oversteekt zonder papieren, brult hij. Echt waar? Afhandelcentra in de koningin van de badsteden? We geloven hem niet. Keren hem de rug toe. Gaan een bar binnen, luisteren naar liedjes over Matamoros, Vera Cruz, Oaxaco. Pas op in de steegjes van Juarez, zingt een Indiaan, de kans is groot dat ze je daar de keel oversnijden. Mijn hart is in de Highlands, aldus een oude cowboy.
Twee Belgen, uit het met de dag racistischer wordende Vlaanderen, nemen ons mee naar Memphis. Bobby Bland treedt op in de club van BB King op Beale Street. Hoor mijn verdriet, zingt hij met zijn hartverscheurende stem. Ach, we zijn zo’n vreemden in dit onvriendelijke land. Het wordt al gauw duidelijk: in Amerika is het niks beter. Old man Trump legt de rede het zwijgen op. In de dorpen zitten de meeste jongeren aan de crystal meth of erger. Overal, niet alleen in Texas, worden muren opgetrokken. De wereld wordt een grote gevangenis, een krankzinnigengesticht. Waar we ook komen stoten we op grenzen. Dat horen we veel zangers zingen. Hun oude liederen zijn weer actueel geworden. Die van Leadbelly, Cisco Houston, Woody Guthrie, Joan Baez en vele andere opstandige mannen en vrouwen.

Als de stilte intreedt herinner ik me dat ik als jongeman van een wereld zonder visa, zonder paspoorten, zonder ambassades, zonder grenzen droomde. Daar droom ik tegen beter weten in nog steeds van. Zéro de conduite, bedenk ik, is een radioprogramma voor dromers.

Foto: Woody Guthrie, 1941

ZERO DE CONDUITE: ACROSS THE BORDER

border

Zéro de conduite is een sfeervol, (meestal) thematisch programma gewijd aan pop/cultuur op Radio Centraal in Antwerpen. Elke eerste zaterdag van de maand, van 6 tot 8 uur ’s avonds. Een muzikaal evenement van ongeëvenaarde kwaliteit! Stem af op Radio Centraal 106.7 FM: uniek in het zich steeds verder uitdijende universum.
Je kunt Zéro via streaming beluisteren. Hier vind je meer informatie over Radio Centraal en andere radiomakers.

Opgedragen aan Aretha Franklin

Aretha-Franklin-1170x804

Vanavond gaan we naar de grens. We tasten hem af. We steken hem over. Grenzen moet je overschrijden, zei mijn oud moedertje altijd. We schaffen visa, paspoorten en andere paperassen aan. We reizen, voelen ons gelukkig, eenzaam, verstoten, verwenst, verwelkomd. De douane maakt ons het leven zuur. Politieagenten met wolfachtige honden en machinegeweren.
Ook reizen we uit liefde voor de anderen. We ontmoeten zachtaardige medemensen, gelukszoekers, dansende intriganten…. We nemen de Greyhound naar Acapulco, Elvis achterna, die er vrolijk in de diepte sprong en misschien treffen we er de raadselachtige cowboy Bob Dylan aan. (Wat in vredesnaam betekent ‘soft gut’?) Hé Joe, in Mexico zal het beter gaan, als ze ons ten minste in Laredo of Juarez niet de keel oversnijden. Luister je mee naar Border Radio? The Blasters op A1 op de jukebox. Chain Of Fools van Aretha. Mad dog Margaritas. Joe South op gitaar, met dank aan Jerry Wexler.  En dat we daar in Juarez maar niet aan het harder spul verslaafd geraken.
Of toch liever thuis blijven met een glaasje Grüner Veltliner binnen handbereik, en tegelijk niet vergeten te vergeten waar die wijn vandaan komt en wie daar in dat oude land aan de macht is?
Als jongeman droomde ik, in navolging van Julian Beck & Judith Malina, van een wereld zonder visa, zonder paspoorten, zonder ambassades, zonder grenzen. Daar droom ik nog altijd van. Zéro de conduite is een programma voor dromers.

Veel luisterplezier!

bobby bland two steps

I Ain’t Goin’ Home – Van Dyke Parks – Jump! – Van Dyke Parks & Martin Fyodr Kibbee
Border Radio – The Blasters – Testament: The Complete Slash Recordings – Dave Alvin
Over The Border (To America) – Graham Parker – Struck By Lightning – Graham Parker
When I Get To The Border – Richard & Linda Thompson – Richard and Linda Thompson – I Want To See The Bright Lights Tonight – Richard Thompson
Crystal Frontier – Calexico – Selections from Road Atlas 1998-2011 – Joey Burns
Patrolling Wire Borders – Brian Eno – Music For Films – Jones, Eno
I Think I’m Going To Hell – My Morning Jacket – The Tennessee Fire – Jim James
Ghost Train – Rickie Lee Jones – Duchess of Coolsville: An Anthology – Rickie Lee Jones
Bordertown – The Walkabouts – Setting the Woods on Fire – The Walkabouts
Across The River – Alejandro Escovedo – A Man Under The Influence – Alejandro Escovedo
Border Lord – Kris Kristofferson – Border Lord – Kristofferson, Fritts, Bruton, Terry Paul
Deportee (Plane Wreck At Los Gatos) – The Byrds – Ballad Of Easy Rider – W. Guthrie, M. Hoffman
My Uncle – The Flying Burrito Brothers – The Gilded Palace Of Sin – Gram Parsons, Chris Hillman
Tennessee Border – Hank Williams – Rockin’ Chair Money – Jimmy Work
Stomping Tonight on the Pennsylvania/Alabama Border – John Fahey – Death Chants, Breakdowns & Military Waltzes – John Fahey
Louisiana Blues – Muddy Waters – Screamin’ And Cryin’ – M.K. Morganfield
Woman Across The River – Little Milton – The Very Best Of Little Milton – Bettye Jean Crutcher, Allen Jones
Lead Me On – Bobby “Blue” Bland – Two Steps From The Blues – Deadric Malone
Over The Mountain, Across The Sea – Johnnie & Joe – I’ll Be Spinning – Rex Garvin
I’m A Lonely Stranger – Arthur Conley – Dave Godin’s Deep Soul Treasures Volume 4 – Arthur Conley, Otis Redding
Border Song (Holy Moses) – Aretha Franklin – Young, Gifted and Black – Elton John, Bernie Taupin
Street Scene In A Frontier Town – Bill Frisell – Have A Little Faith – Aaron Copland
Highway Patrolman – Johnny Cash – Murder – Bruce Springsteen
Across The Border – Linda Ronstadt & Emmylou Harris – Western Wall: The Tucson Sessions – Bruce Springsteen
Down Along the Border – Bob Carpenter – Silent Passage – Bob Carpenter
Acadian Driftwood – The Band – Northern Lights-Southern Cross – Robbie Robertson
Goin’ To Acapulco – Bob Dylan & The Band – The Basement Tapes – B. Dylan
Going to Mexico – Steve Miller Band – Number 5 – Boz Scaggs, Steve Miller
Hey Joe – Jimi Hendrix Experience – Are You Experienced? – Billy Roberts
Across the Borderline – Ry Cooder – Get Rhythm – Jim Dickinson, John Hiatt, Ry Cooder
Down on the Border – Sir Douglas Quintet – Border Wave – Doug Sahm

johnny 99

Bonus Tracks

South Of The Border (Down Mexico Way) – Chris Isaak – Baja Sessions – Jimmy Kennedy, Michael Carr
That’s Where I’m Going – Eilen Jewell – Queen Of The Minor Key – Eilen Jewell
Borderline – Joni Mitchell – Travelogue – Joni Mitchell
Stranger In A Strange Land – Leon Russell – Leon Russell & the Shelter People – Don Preston, Leon Russell
Frontera (With Robert Wyatt} – Phil Manzanera – Diamond Head – Manzanera, Wyatt
Love Knows (No Borders) – Howe Gelb – ‘Sno Angel Like You – Howie Gelb

doug sahm

Research, presentatie en techniek: Martin Pulaski

ERVARING VAN DE GRENS

claudiomagris

In ‘Langs grenzen’ van Claudio Magris las ik een veelzeggende uitspraak:
“Het individu is zich bewust van een diepe wond, die het hem moeilijk maakt zijn persoonlijkheid in overeenstemming met de maatschappelijke evolutie ten volle te verwezenlijken en hem de afwezigheid van het echte leven doet voelen.”

Ik zou eigenlijk het hele boek kunnen citeren, het is schitterend – en het roept ook zoveel herinneringen op aan die wonderlijke grensstad, Triëst, waar Claudio Magris, James Joyce en Italo Svevo als het ware op elke straathoek staan te roken, in elke bar whisky of witte wijn zitten te drinken. Waar ze de uren vullen met gesprekken over grenzen, en heel in het bijzonder de verdwenen grens met het Oosten en het ‘Rijk van het Kwaad’. Ze zullen het ook wel over misplaatst pattriotisme en ballingschap hebben.
Om die grens zelf te voelen nam ik de tram vanuit Triëst naar Opicina, nog op Italiaans grondgebied maar toch al met veel opschriften in het Sloveens. Vlakbij voelde ik het nazinderen van het Ijzeren Gordijn, een fenomeen dat me in mijn kinderjaren zoveel angst heeft ingeboezemd en nu pas werkelijk voor me wordt, zij het op imaginaire wijze.

“Elke grens”, schrijf Claudio Magris, “heeft met onzekerheid en behoefte aan zekerheid van doen. De grens is een noodzaak, want zonder grens oftewel zonder onderscheid is er geen identiteit, is er geen vorm, geen individualiteit en zelfs geen werkelijke existentie, die dan immers wordt opgezogen in het vormeloze en ongedifferentieerde. De grens schept een werkelijkheid, maakt omtrekken en karaktertrekken en vormt de individualiteit, de persoonlijke en de collectieve, de existentiële en de culturele. Grens is vorm en dus ook kunst.”

HERINNERING AAN CHEB

trein 3

De trein lijkt wel door modder te moeten ploeteren, door velden met rode bieten. Een paardentrein met zestien uitgeputte paarden ervoor gespannen. Paarden die hun laatste zweet uitzweten, die erbij neervallen, met de muil opengesperd.

Tegenover me zit een man met vier zware koffers, een groot aantal kartonnen dozen en allerlei pakjes en zakjes. Aan de grens, in Cheb, stapt de douane op. Een streng kijkende dame met een pet op en lederen handschoenen aan komt ons coupé binnen. Ze is nog jong, niet lelijk, en ziet er sterk uit. De man tegenover me wordt bevolen zijn koffers te openen. Kleren vliegen in het rond. De vrouw met de handschoenen stelt vragen die ik niet begrijp. Hoe zou ik ook, ze spreekt vermoedelijk Tsjechisch. De man geeft antwoorden, die naar het mij voorkomt haar geen voldoening schenken. Hij moet ook de dozen openmaken, nog meer koffers, er komt een transistorradio te voorschijn, allerlei andere elektrische toestellen, strijkijzers, jam, pariserworst, oploskoffie. Al spoedig is het hele coupé met kleren, rommel, apparaten gevuld, stof vliegt in het rond, ik krijg er een flinke niesbui van. Nu moet de Tsjech uitstappen. Ik help hem bij het uitladen van zijn bagage, geef hem koffers en dozen aan door het raam. Het is allemaal loodzwaar. Wat zal er met de arme man gebeuren? De trein zet zich in beweging, richting Marianske Lazne. Wat staat mij in dit land te wachten? En in Marienbad, een plaats die alleen maar in een boek en een film zou mogen bestaan? Zal ik achter het geheim komen van de truc met de lucifers?Is er wel een geheim? Heeft de toekomst nog verrassingen voor mij in petto? Als ik de kleine dingen niet uit het oog verlies, zal dat wel zo zijn.