VANOP EEN AFSTAND

Saint-John Perse

Hoewel objectiviteit niet bestaat moet je desalniettemin af en toe een poging ondernemen om het geheel – of in dit geval een klein onderdeel daarvan – vanop een afstand te bekijken. Wie schrijft, zeker wie fictie schrijft, en dagboeknotities zijn net zo goed fictie als een verhaal of een roman, wordt tijdens die eerder passieve activiteit telkens weer ondergedompeld in zijn lotgevallen, beproevingen en pleziertjes allerhande. In de stadia op zijn levensweg. Het is voor een mens erg moeilijk om in de spiegel te kijken en te zien wie hij is. Zelfs al heeft die mens gedurende twintig jaar en meer zijn lot in de handen gelegd van een psychoanalyticus en daar veel geld in geïnvesteerd. Ook al verandert hij voortdurend blijft hij toch altijd die bepaalde mens.

De laatste dag was aangebroken van Martins en Senga’s verblijf in de Provence. De voorraad zonnige en al bij al gelukkige dagen was bijna opgebruikt. Al was het voor Martin erg moeilijk om afscheid te nemen, sinds zijn achtste levensjaar leed hij aan een nogal ernstige vorm van verlatingsangst, moest dat nu toch gebeuren. Hij moest zich losrukken uit een sfeer van licht en onbezorgdheid (al waren er meer dan eens kopzorgen over geld en gezondheid geweest). Voor Senga zal het niet erg anders geweest zijn, al kon Martin dat niet met zekerheid zeggen, hoeveel hij ook van haar hield en hoezeer hij zich inspande om haar te begrijpen. Martin was bovendien nog young and foolish en vond zichzelf, in weerwil van zijn twijfels en soms zelfhaat, tamelijk belangrijk. In zijn gevoelswereld was er nog niet veel ruimte voor wat omging in zijn geliefde, zijn zoontje, zijn ouders en zijn vrienden. Het is best mogelijk dat Martin meer uitkeek naar de terugkeer naar zijn werkkamer, zijn schriftjes, zijn Smith-Corona en zijn boeken dan naar het weerzien met zijn verwanten. Het nachtleven in Antwerpen had hij geen seconde gemist.

Het was woensdag 25 juli, het putje van de zomer. Senga voelde zich nog steeds wat slap en had lichte koorts. Toch was ze ’s morgens mee gaan zwemmen in het kleine zwembad van camping Chanteclerc. Het water was even helderblauw als de lucht, en melkachtig zacht. Omdat het helemaal niet druk was had hij weinig zin om er weer uit te komen, terwijl Senga toch al onder de douche had gestaan en zich afgedroogd. Het water hielp tegen de kleine kater die hij overhield van wat teveel rosé de Provence, gisteravond voor het slapengaan. Gelukkig – of ongelukkig – was de wijn hier goedkoop. Degelijke maaltijden waren voor Martin en Senga een groter probleem. Hun budget stond hen alleen nog maar het nuttigen van de inhoud van een blik ratatouille toe. Maar dat smaakte prima in de bedwelmende Zuiderse lucht, met als achtergrondmuziek het gezang van de cicaden. Daarna in de tent had Martin om de melancholie van het afscheid te verdrijven aan Senga Willem Elschots Kaas naverteld.

Na de vroege zwempartij zochten ze voor het laatst de stad op. Opnieuw liepen ze over de elegante Cours Mirabeau en bewonderden er de architectuur. De oude stad had iets Italiaans; in ieder geval waren er gelijkenissen met de weinige Italiaanse steden die zij al hadden bezocht. Zelfs in de smalle straten baadden de huizen in helder licht. Martin vond dat de hele stad een hymne zong. Hij wist natuurlijk wel dat er buiten deze oude kern een lelijk nieuw gedeelte, vooral bestaande uit goedkope woonblokken, bestond, maar daar probeerde hij niet aan te denken. In zijn eigen land was er al voldoende lelijkheid om zich druk over te maken. Wat was het hier ook zoveel aangenamer dan op de camping, zo laag-bij-de-gronds en druk; een foeilelijke vlek in die idyllische omgeving. Als hij hier rondslenterde dacht hij geen ogenblik aan de kampeerders die daar de hele dag lagen te bakken in de zon. Die hele vulgaire wereld van het kamperen bestond niet meer voor Martin. Overigens hadden hij en Senga zich voorgenomen om nooit meer met een tentje op reis te gaan. Nog veel liever in een stoffige kamer tussen de kakkerlakken logeren dan op een kampeerterrein je vrijheid en, nog erger, je eenzaamheid prijsgeven. Kamperen is de manier bij uitstek om een land of stad niet te leren kennen, had Martin gezegd. Toch had hij van in het begin al gevonden dat hij niet zo streng over deze mensen en hoe zij leefden mocht oordelen. Hij en Senga hadden er tenslotte zelf voor gekozen om in de microkosmos van de kampeerders binnen te dringen.

Ze begaven zich naar het stadhuis, waar een tentoonstelling liep over leven en werk van de Franse schrijver Saint-John Perse. Kort voor zijn dood op 20 september 1975 had de dichter en laureaat van de Nobelprijs zijn archief (manuscripten, persoonlijke bibliotheek, memorabilia; meer dan 14.000 documenten) aan de stad Aix-en-Provence geschonken. Korte tijd later was in een gedeelte van het stadhuis de Fondation Saint-John Perse ondergebracht. [1] Martin vond het vreemd dat het archief hier beland was, terwijl de rusteloze auteur op zoveel verschillende plaatsen zowat overal ter wereld had gewoond. Al is wonen wellicht niet het juiste werkwoord. Mogelijk voelde de dichter zich alleen maar thuis in Guadeloupe, een Frans overzees departement in de Caraïbische Zee, waar hij op 31 mei 1887 werd geboren als Alexis Leger – voluit Marie-René Alexis Saint-Léger Leger – en een gelukkige jeugd kende. In 1899 kwam er een einde aan deze idyllische tijd: zijn familie vestigde zich in Frankrijk. De jonge Alexis studeerde er rechten en volgde daarnaast lessen in natuurkunde, botanica, geologie, mineralogie, neurologie. Hij was rusteloos van aard, veelzijdig, gefascineerd door alles wat de aarde te bieden had. Zijn beroepsleven, Alexis Leger was een vooraanstaand diplomaat, scheidde hij strikt van zijn dichterschap. Toch zal zijn verblijf in onder meer Engeland, China, Buiten-Mongolië, de Verenigde Staten, de Maagdeneilanden, de Bahama’s, Tobago, het schiereiland Labrador, Argentinië, Barbados, Bermuda, Italië, Grenada – en de vele vriendschappen die hij op even zoveel plaatsen onderhield – ongetwijfeld een vruchtbare voedingsbodem hebben gelegd voor zijn werk. Al was er altijd ook nog het verloren paradijs Guadeloupe. Zijn oeuvre bestond voornamelijk uit lange, elegische gedichten in vrije vorm. Onder zijn vertalers – en bewonderaars – bevonden zich T.S. Eliot, Rainer Maria Rilke, Walter Benjamin en Giuseppe Ungaretti.
Martin was niet vertrouwd met het leven en werk van deze wat mysterieuze en hermetische Franse auteur. Hij had wel wat poëtisch proza van hem gelezen maar vond de lange gedichten, geschreven in een grootse stijl, vol uitroepen en incantaties, erg moeilijk. Wel zag hij zowel in dit uitzonderlijk leven als in deze poëzie verwantschap met die andere balling, Arthur Rimbaud. De dichter uit Charleville was mogelijk niet zo veelzijdig, maar zeker even rusteloos en avontuurlijk van karakter. De vorm van Les Illuminations en Une saison en enfer toonde verwantschap met die van gedichten van Perse als Images à Crusoë en Anabase. Martin besefte nu pas hoe belangrijk het werk van Saint-John Perse nog steeds was en besloot om zich er binnenkort als hij weer thuis was in te zullen verdiepen.


Op een pleintje begon net een voorstelling van een opmerkelijk dansgezelschap, Théâtre Chorégraphique de Rennes. Ze zagen een mooie, poëtische en humoristische dans van een man, een vrouw en een stoel. Gesproken werd er niet. Bewegingen en gebaren volstonden om een ietwat absurde wereld te creëren. Alles leek vanzelf te gaan, de acteurs dachten zo te zien niet na bij wat ze deden. De man leek sprekend op de jonge Roman Polanski, zoals Martin zich hem herinnerde uit Le gros et le maigre.

Na afloop van de voorstelling dronken ze nog een laatste glas witte wijn in een café in de rue Maréchal Foch en keken voor het laatst naar de gezellige drukte. Het was vier uur. Tijd om hun rugzakken te gaan oppikken en dan de trein te nemen naar Marseille en vandaar door te reizen naar Parijs en dan – naar huis. Ze hadden nog net genoeg geld, 290 FF, voor twee treintickets tot Antwerpen.

[Nachten aan de kant 55]

290 FF


[1] Sinds 1989 werd de Fondation Saint-John Perse op een andere locatie ondergebracht.

DE GROOTSTE ARCHITECT VAN DE WERELD

frank lloyd wright

This brings to mind the story of one of the many civil cases in which Wrieto-San was involved. The judge asked him his profession and he stated that he was an architect – in fact the world’s greatest architect. “The greatest?” the  judge echoed. “How can you make that claim?” “Well, You Honor,” Wrieto-San replied, “I am under oath.”

T.C. Boyle, The Women

Wrieto-San is Frank Lloyd-Wright. Het verhaal wordt verteld door een Japanse leerling van de meester-architect, Sato Tadashi.

DE BELGISCHE KUST ONTVLUCHT


Gisteren was ik voor mijn werk in De Panne, Sint-Idesbald, Koksijde en Oostduinkerke. Ooit zullen het lieflijke – en standingvolle – plekken geweest zijn aan de lieflijke – en standingvolle – Belgische kust, maar nu is het volgebouwd en volgestouwd en alles lijkt er op alles. Ja, alles lijkt er op wat het is, de schijn bedriegt er niet, schijn is er gewoon schijn; ga er daarom niet zoeken naar een wezen of een essentie. Of liever, de essentie van de Belgische kust zou een wafel kunnen zijn of een stijlloos flatgebouw. Ik ben er met de kusttram voorbij een Plopsaland gereden en een Moeder Lambic. Ik vroeg me af waarom Lambic met een c werd gespeld. De c van cojones, cabron en cunt. ‘Less is more’ kennen de Belgische kustsstreekarchitecten niet, nooit van gehoord. Hun leuze of motto lijkt ‘more is more’ te zijn. De toeristen delen die mening. Hoe meer zielen hoe meer vreugde is er variant op. Alleen zijn het dode zielen, eenzame zielen, verloren zielen. Hoe kunnen ze dan vreugde scheppen? Daar vraag je mij iets. Maar weet ik echt wel iets over de ziel van de toerist? Heb ik er niet het raden naar? Zijn die mensen niet gewoon al tevreden als de zon opgaat in de ochtend, ook al gaat die helemaal niet op, is dat alleen maar een manier van spreken? Hoe het ook zij, ik was blij dat ik niet aan de Belgische kust – met al haar verloren glorie – was als toerist maar om er mijn werk te doen. Ik moest mijn opdracht uitvoeren, helemaal niet moeilijk, en eens die missie achter de rug kon ik weer de trein op naar het zonnige en zondige Brussel, de stad die ik liefheb en veracht. Toen we Brussel-Zuid binnenreden was ik blij dat ik weer thuiskwam, thuis in Nieuw Babylon en weg uit het nieuwe artificiële paradijs, waar iedereen gelijk is en gelijk heeft. Toch zou ik niet lang blij blijven. Mijn stemmingen wisselen nogal snel. Maar dat wist u al.

 

WIR BAUEN EINE NEUE STADT

berlijn1998-1

Nooit ben ik zo euforisch geweest als in augustus 1998 in Berlijn. Berlijn was toen de grootste bouwwerf van Europa. De eerste dag dat ik er verbleef zag ik al het contrast tussen de antieke architectuur, bewaard in het Pergamonmuseum, en die van het Berlijn dat toen werd gebouwd, het Berlijn van de 21ste eeuw. Vooral de omgeving rondom de Potsdamer Platz. Vanuit het Pergamon ontwaarde ik door een klein raam daar buiten de nieuwe tijd, die ik boeiender vond dan al de Egyptische, Griekse, Arabische schoonheid in het museum.
Een dag later raakte ik bijna buiten mezelf van de lelijke schoonheid van de DDR-gebouwen aan weerszijden van Unter Den Linden en rondom de Alexanderplatz. De Alexanderplatz was zo leeg en zo desolaat en zo radicaal verschillend van het beeld dat ik er me van had gevormd door de lectuur van het boek van Alfred Döblin (en het ademloos bekijken van het televisiefeuilleton van Fassbinder op basis van dat boek) dat ik er bijna voorbij was gelopen.

Berlijn is de indrukwekkendste stad die ik ooit heb bezocht. Alleen al door de ruimte. Maar als de bouwwerven verdwenen zullen zijn? Als de kitsch werkelijkheid zal zijn geworden, of als de prachtige bouwwerken van de grote architecten er ‘definitief’ zullen staan? Ik geloof dat ik er dan niet meer zal terugkeren. Gedane zaken nemen geen keer.

Ik denk dat vooral ‘zonderlingen’ naar Berlijn gaan, mensen die geen genoegen nemen met het bestaande, die kicken op de geschiedenis, op het tragische in ons, op ruïnes en bouwwerven, op het afgrijselijke verleden en op de mogelijkheden die de toekomst biedt. Op de chaos die zichtbaar overwonnen wordt. De typische geur van Berlijn in 1998 was die van beton.

Met dank aan Palais Schaumburg voor de titel.

Foto: Martin Pulaski, Berlijn 1998

SCHOONHEID VAN BOUWWERVEN

einstein in berlin

De tegenstelling natuur/cultuur. Michelangelo in de Sixtijnse kapel: God schenkt leven en ziel aan Adam. Adam ontstaat uit de natuur, uit de grond, als een bloem, is nog natuur, moet zich eruit losrukken. Dat lukt door de ziel die God hem inblaast. Die ziel is niets anders dan de cultuur, het inzicht, het project van de toekomst, het vooruitzicht, de taal – dat alles geeft aan de mens Adam de mogelijkheid zich los te scheuren van het natuurlijke en onschuldige leven.Dat natuurlijke en onschuldige leven in de natuur is de paradijselijke toestand. Het is de toestand voor de mens zich bewust is van zijn bestaan, van het lijden, van de arbeid, van de sterfelijkheid. Alles is dan nog ongedifferentieerd. Naar deze toestand blijft elke mens bewust of onbewust verlangen. Het beste is nooit geboren te zijn: in hoeveel teksten klinkt geen variatie op dit thema door… Kunnen we dat verlangen gelijkstellen aan de doodsdrift?

De val uit het paradijs begint op het ogenblik dat God Adem een ziel inblaast. Dit is natuurlijk een metafoor. De val begint met de cultuur, de zorg, het ontwerpen van een toekomst. Het bouwen van een stad. Waar de natuur was is nu de stad. Het verlangen naar de terugkeer – naar de natuurlijke staat – wordt bij de mens in evenwicht gehouden met een ander verlangen, een verlangen naar een betere toekomst, een menselijk-ideale samenleving, een schitterende stad of staat. Dat is de utopie. Ook hier weer bewust of onbewust (want niet iedereen weet waar hij naar streeft) en met gradaties: het evenwicht kan worden verstoord. Doodsdrift kan de overhand krijgen, of de euforie kan de overhand krijgen, een soort van manische psychose kan zich voordoen.

Als ik een bouwwerf zie ben ik tevreden. Zolang er gebouwd wordt kan ik niet ontstemd worden. Maar het resultaat kan me vaak zeer ontmoedigen. De meeste gebouwen storen me uitermate. Wat hier vroeger stond, was mooier, zeg ik dan. Want meestal stond er vroeger iets anders. Of de natuur die verwoest is om plaats te maken voor dit gedrocht was mooier. Dit zeg ik nooit wanneer ik mensen zie bouwen. Dat is dan een duidelijk spoor van mijn behagen in de cultuur. Het wordt allemaal beter, denk ik vaak. Er staan ons nog mooie dingen te wachten. Maar de momenten van melancholie en walging worden talrijker en heviger. Zal ik de twee polen in evenwicht kunnen houden? Zoals die zo schitterend in evenwicht worden gehouden in het kunstwerk van Michelangelo?

De sneeuw die door de mensen wordt vertrappeld. Dat kan mij enorm storen en bedroeven. Als vogels door de sneeuw trippelen laten ze een spoor na dat bij de sneeuw hoort, dat het tapijt zelfs verfraait. Maar onze voetstappen zijn altijd een verstoring. Wij zijn een ziekte van de aarde, een wanklank. Wij horen hier niet. Zo denk ik dan. En zit dit gevoel niet geworteld in de menselijke geschiedenis? Want waarom zouden wij anders ooit zover zijn kunnen komen in het uitvinden en verbeteren van vernietigingswapens? Toch omdat wij als mensen onszelf teveel vinden op deze wereld, ongepast.

Foto: Martin Pulaski, Berlijn 1998

BERLIJN EN DE VERZOENING

hegel's tombstone in berlin

Vorige zaterdag zijn we teruggekeerd uit Berlijn, een stad die ik na een derde bezoek meer koester dan ooit. Uitleggen waarom dat het geval is, is heel moeilijk. Ik moet daar nog lang over nadenken. Je kunt bijvoorbeeld moeilijk zeggen dat het een mooie stad is, zoals Parijs of Wenen. De mensen zijn er ook niet zo vriendelijk als in New Orleans of San Antonio.
Een aantal elementen zijn me wel al duidelijk: het is een levende stad, de jeugd is er nadrukkelijk aanwezig (zonder de oudere generaties te schofferen), er is een groot historisch besef, waar dat respect voor oudere mensen deel van uitmaakt. Er is veel schaamte bij de Berlijners, waar ze nu openlijk voor uitkomen. Ze bouwen monumenten om zichzelf en de bezoekers aan hun vreselijke misdaden te herinneren, ze proberen in het reine te komen met zichzelf en met hun recente verleden, ze wensen zich te verontschuldigen, ze streven naar verzoening, een term die voor Hegel al zo belangrijk was (en Ian McEwan heeft over dat hele ‘boetedoeningsproces’ de schitterende roman Atonement geschreven). Die mentaliteitsverandering houdt onder meer in dat in Berlijn ongeveer alles toegestaan is. Veel mensen flaneren er in opvallende kleren en met buitenissige kapsels door de straten. Niemand maalt er om. Ik voel me in Berlijn een grijze mus en wil er graag een metamorfose ondergaan, niet omdat ik me niet geaccepteerd voel zoals ik ben, maar om actief deel te kunnen nemen aan het grote feest. Want dat is het eigenlijk: een groot feest (zoals Ernest Hemingway de jaren ’20 in Parijs heeft beleefd, zo zal het nu zijn voor de kunstenaars en schrijvers in Berlijn, denk ik). Maar op een week verander je natuurlijk niet van gedaante. De vraag is of je überhaupt wel van gedaante kunt veranderen. Is dat niet iets dat alleen maar in mythes gebeurt? Wellicht ben ik gedoemd om tot het einde mijner dagen het bestaan van een grijze mus te leiden. Ach, wat geeft het ook, mijn dagen zijn toch geteld, zij het niet door mezelf. Ik houd er geen boekhouding van bij. Ik houd nergens een boekhouding van bij. Eerlijk gezegd kan ik niet rekenen. De rekenende en berekenende mens vind ik ook niet sympathiek. Sartre betaalde zijn belastingen niet (maar hij had natuurlijk wel genoeg geld om de geaccumuleerde bedragen en boetes uiteindelijk toch te betalen, hij had zelfs genoeg geld om de Nobelprijs te kunnen weigeren).

Maar ik had het over Berlijn. De mentaliteitsverandering houdt verder in dat niemand zich er een vreemdeling schijnt te voelen. De Turken, bijvoorbeeld, zijn echte en overtuigde Berlijners, en er zijn veel Turken in Berlijn. In tegenstelling tot in andere delen van Duitsland spreekt bijna iedereen in Berlijn Engels. Wat overigens ook wijst op de mentaliteitswijziging is de toevoeging van het woord ‘bitte’ aan aanmaningen en bevelen. De Turken zijn er al sinds de jaren ’50 en ’60. Sindsdien zijn er immigranten uit de hele wereld toegestroomd. In de punk- en new wave-jaren was de stad hip doordat David Bowie, Brian Eno en Iggy Pop er woonden en de nieuwe figuratieven (Georg Baselitz) en de Neue Wilden (Rainer Fetting) er ophef maakten. Het leven in West-Berlijn was goedkoop, de cafés waren de hele nacht open. Die tijd is nu definitief voorbij. De stad is zeker niet meer goedkoop. Italianen en Chinezen zijn in alle grote steden aanwezig. Iedereen weet dat ze goed kunnen koken. Dat is in Berlijn niet anders. Lang leve de Italianen! Voor de Chinezen zijn we nu wel wat bang, met hun vele vogels. Er zijn sinds de afbraak van de Muur natuurlijk zeer veel immigranten bij gekomen uit Oost-Europa, vooral Russen en Polen. In de boulevardpers zag ik paranoïde koppen over de Russische invasie in Duitsland, hoe zij bijvoorbeeld de mooiste Duitse stranden overspoelen, en er hun slechte manieren tentoon spreiden, stinkend naar vodka en look! Terwijl je op elk strand van de wereld onder de voet wordt gelopen door bierdrinkende of biologische groenten etende Duitsers. Ik overdrijf een beetje. Vooroordelen zijn nergens goed voor. In de wijk waar wij logeerden, de buurt van de Oranierburgerstrasse en de prachtig gerestaureerde Nieuwe synagoge, een deel van Berlijn Mitte (vroeger Oost-Berlijn), waar veel nieuwe restaurants en cafés hun deuren hebben geopend, doen heel wat Indiërs, Pakistanen en Thais kennelijk gouden zaken. Een beetje zoals in Brussel, maar dan op veel grotere schaal. Overigens kun je Brussel en Berlijn niet met elkaar vergelijken. Als ik dat zou doen, zou ik meteen moeten verhuizen. Als je je eigen stad in volstrekt negatieve termen beschrijft kun je er niet meer leven. Je kunt je natuurlijk opsluiten in je kamer. Dat is misschien nog het beste. Toch wil ik op een paar belangrijke verschilpunten wijzen: in Berlijn wordt er niet tegen de gevels gepist, de typische Brusselse urinegeur is er afwezig, men staat er ’s nachts op donkere straathoeken niet met messen te zwaaien, er zijn overal bomen die er opvallend gezond uitzien, er zijn zelfs zoveel bomen dat zelfs de meest ingenieuze bouwwerken vaak aan het oog worden onttrokken, er zijn overal groene parken, pleintjes, speelpleintjes, hoekjes. Er is een rivier en er zijn grote bossen en meren rondom de stad. Het openbaar vervoer werkt er. Ongeveer elke minuut stopt er op alle plaatsen van de stad een metro, tram of bus. Op een half uur leg je enorme afstanden af. Je zou wel gek zijn om je auto uit de garage te halen. Er is dan ook weinig luchtvervuiling. De Berlijners zijn niet opvallend vriendelijk, maar ze doen een inspanning en ze werken aan een multiculterele levenshouding. Ze spreken vaak meerdere talen. Zoals iedereen weet is Brussel ééntalig – kan het nog dommer in de ‘hoofdstad van Europa’? Maar ik besef dat ik dreig te weinig genuanceerd uit de hoek te komen. Ik kan over Brussel ook wel een aantal interessante dingen verzinnen, mocht dat nodig zijn. Wellicht zou dat beter zijn voor mijn geestelijke gezondheid dan het bejubelen van een gigantische bouwwerf? En laat ik de beschrijvingen van Berlijn best over aan de reisgidsen, en aan auteurs als Alfred Döblin, Klaus Mann of Walter Benjamin. Recentere schrijvers die over Berlijn hebben geschreven ken ik helaas niet. Er zijn natuurlijk ook de films van Fassbinder en Wim Wenders. Toch zal ik nog op mijn Berlijnse impressies terugkomen. Het moet.

Foto: Martin Pulaski, Hegel’s graf.

Rimpelingen

"Schrijven is je herinneren wat nooit is gebeurd." Harry Mulisch

Hardnekkige melodietjes

Kirstin Vanlierde

Devriese

Stukjes van nu en columns van vroeger

ViLT

ViLT : Elke Dag Verse Lyriek

hotfox63

IN MEMORY EVERYTHING SEEMS TO HAPPEN TO MUSIC -Tennessee Williams

Marjon werkt.

Pijn en poëzie op de werkvloer.

Pierewit

Verschijnt nu en dan weer niet.

reddend zwemmen

weblog van rob van essen

KOTSEN OP WOENSDAG

ALLE ANDERE DAGEN BEN IK BEST OKÉ

Aanlegplaats

thuishaven voor blogs vol literair talent

Johan De Crom

Politieke meningen, prozaïsche strelingen

(Botho) Straussian

composition/Neue Musik, noise, techno, field recording

Dichtertje

EEN MANIER VAN KIJKEN...

Boekenwulf

Lezen, een open deur naar een betoverde wereld - François Mauriac

HOOCHIEKOOCHIE

kroniek van een kamertjeszondaar

deintro.wordpress.com/

Uw introductie in muziek

bijgekleurd

een wereld in zwart en wit is ook maar grijs

musings on films

in-depth approaches to cinema

catherineciseaux

teksten, illustraties, cartoons, schilderijen

Nogevenlezen.nl

Verhalen van Sandrijn Swarts

BERTJENS

Zij. Diversen.

Ben Joosten

Nunc Est Scribendum

Johnny B.

He not busy being born, is busy dying.

eleventweleven straatsalaat

11antfroggies schaaflicht doebiedoebie

JAN GEERTS

- dichter, verder, maar vooral dichter -