HERSTELLINGSWERKEN

IMG_0413 (2)

Mijn levensgezellin is geen actrice, maar ze had het kunnen zijn. Bij de aanvang kunnen wij alles, met het ouder worden nemen onze mogelijkheden af. Hoewel onze professor Leopold Flam er meermaals op wees dat Tolstoj nog Grieks heeft geleerd op vrij hoge leeftijd. Mijn levensgezellin is nog altijd een mooie vrouw maar net als dat van mij is haar leven nu grotendeels vastgelegd. Er valt nog moeilijk te ontsnappen aan de gewoontes, de afhankelijkheden; uitstijgen boven de determinante patronen wordt met de dag moeilijker. Ze loopt nu rond met één grote schoen (met een dikke zool) en één kleine schoen. Uit die grote schoen steken haar tenen. Uit een van die tenen steekt een pin. Op die pin zit een kurken dop. Eergisteren werd er in Pellenberg herstellingswerk op haar uitgevoerd. We hebben allen onze kwalen en ongemakken. Dit is allemaal nog niet zo erg, er zijn mensen die veel erger lijden. Een goede god zou dat nooit toestaan. Zou een goede god zijn paus laten afzien en sterven? Zou een goede god jonge jongens zich in zijn naam laten opblazen? Ja, natuurlijk zijn dit retorische vragen.

Ik wil vandaag heel graag naar een verjaardagsfeestje van een heel goede vriendin, maar ik merk dat mijn lichaam niet wil. Wie ben ik dan en wie is mijn lichaam? Zijn wij niet één en dezelfde, of elkaars spiegelbeeld: in de spiegel zie ik mezelf, zoals de anderen mij zien, maar hier op deze stoel zit ik, mijn lichaam dat niet naar dat feestje wil en dat nu al weigert te dansen op de soul en funk die vanavond in de flat van mijn vriendin wellicht zal opklinken. Ik had het gisteren onder meer over echte mannen en machos. Daar moet ik aan toevoegen dat ik heel weinig over machismo weet. Lang geleden heb ik over het Mexicaanse machismo gelezen in ‘Het labyrint der eenzaamheid’ van Octavio Paz, maar daar herinner ik me zeer weinig van. Toen ik gisteren naar ‘Madigan’ van Don Siegel zat te kijken (met een zeer mannelijke Richard Widmark) moest ik opnieuw toegeven hoe vaak ik mezelf tegenspreek. Want ik besefte dat ik net zo goed sterke mannen bewonder, mannen als Madigan, die alles willen geven om hun eer te redden, zelfs hun eigen leven. Voor hen gaat er van vrouwen een sterke aantrekkingskracht uit, maar in de grond zijn zij – weliswaar mooie en verleidelijke – hindernissen, die de helden beletten om hun opdracht uit te voeren en hun tragische einde tegemoet te snellen. Of om als Odysseus weer naar huis terug te keren. But you can never go home anymore…

Foto: Martin Pulaski, 2005

SUE, WANDA EN DE WANHOOP

anna thomson,wanhoop,film,amos kollek,barbara loden,tammy wynette,john cassavetes,sue,wanda,a woman under the influence,george jones,gazon,de borsten van anna thomson
Anna Thomson, in ‘Sue’ van Amos Kollek.

Waarom houd ik van films over wanhopige vrouwen zoals ‘Wanda’ van Barbara Loden, ‘Sue’ van Amos Kollek of ‘A Woman Under the Influence’ en Opening Night van John Cassavetes? Ik weet het niet. Alvast niet omdat er naar kijken me ontspant, zoals een glas wijn of een kalmeerpil dat kan doen. Het is eerder nog een schepje bovenop de algemene wanhoop van het in de wereld zijn. Soms denk ik dat het om identificatie gaat: herkenning in een andere eenzame ziel, in een andere onbegrepen mislukkeling. Maar waarom dan een vrouw, een prostituée, een alcoholiste, een borderline geval? Ben ik dan geen echte man, en zelfs een beetje een macho (aldus mijn levensgezellin). Neen, ik ben geen echte man, al ben ik dan een beetje macho. Ik wil ook geen echte man zijn. Een echte man heeft een auto, liefst van al een sportwagen of een 4×4, een machine die power en geweld uitstraalt, de power en het geweld van de bestuurder. Ik bezit geen auto en heb ook geen rijbewijs. Dat is niet altijd gemakkelijk, maar ik ben er toch trots op. Ik bezit al evenmin en huis met een grote tuin en veel ‘gazon’. Een grasmaaier, of hoe heten die dingen, heb ik ook niet. Ik heb eens gelezen dat George Jones, toen hij zwaar aan de drank zat, op een keer met zijn grasmaaier naar de drankwinkel is gereden. Zijn vrouw, Tammy Wynette, had – precies om zulke escapades te verhinderen – hem de sleutels van zijn 27 auto’s afgepakt. Zulke waanzin spreekt me dan toch wel weer aan. Iemand die 27 auto’s bezit en een grasmaaier kan geen slechte mens zijn, zeker niet als hij ze gebruikt om alcohol in te slaan. Maar ik ben zeker ook geen echte vrouw, en ik heb ook nooit de neiging gehad om me als vrouw te verkleden of iets dergelijks. Wellicht schuilt er diep in mij een kwetsbaar meisje dat zich herkent in actrices als Anna Thomson, Barbara Loden en Gena Rowlands. De kwetsbaarheid, de onaangepastheid die deze dames op het scherm ten toon spreiden heeft misschien geen geslacht. Als ik hen zie acteren weet ik dat ik niet alleen ben, dat er nog andere mensen zijn zoals ik en dan vraag ik me af waarop ik wacht om hen te gaan zoeken. Zeer zeker zitten zij ergens, in een bar of in een trein, en verwachten zij mij.

 

MELANCHOLIE, DOODSANGST

repulsion deneuve mirror

Ik zit vandaag vooral veel voor me uit te staren en te piekeren. Niet echt voor me uit staren: de blik is veeleer naar binnen gericht, ik zie nauwelijks wat er zich om mij heen bevindt. In de supermarkt ben ik vervreemd van de andere consumenten. Ik zet zonder iemand te zien mijn waren op de transportband, stop de etenswaren in mijn rugzak, betaal en ben weer weg. Mijn huidige toestand doet me denken aan die van Cathérine Deneuve in ‘Repulsion’. Dacht zij ook zo veel aan de dood? Dat is vandaag namelijk bij mij het geval. De dood zit mij dwars. Het is diepe melancholie, die verlammend werkt. De zekerheid dat je moet sterven. Het treuren om de dood van vrienden, familieleden, ouders, bewonderde helden.

De kwaal waar ik het enkele dagen geleden over had zit in mijn onderlijf, maar ze zit natuurlijk ook als idee in mijn hoofd – en langs die weg heeft ze mij al nare dromen over knekels en uiteenspattende vruchten bezorgd, dromen die zich afspelen in het onder een gouden nevel rustende rijk van de dood. Ik probeer aan die melancholie te ontsnappen met Brian Wilson en the Beach Boys (‘Cabinessence’, ‘Wind Chimes’, ‘Heroes and Villains’), maar veel helpt het allemaal niet. Ik zal geduld moeten oefenen en wachten tot de zon weer gaat schijnen, of me wat meer inspannen en troost zoeken in de wijsbegeerte.

STEMMEN, ACTRICES EN ZANGERESSEN

anne alvaro,bottelarij,pj harvey,agnes jaoui,pop,muziek,film,fernando pessoa,stemmen,andromache,le gout des autres
Anne Alvaro

Eindelijk nog eens genoten van een Franse film: Le goût des autres van Agnès Jaoui. Een subliem moment is de scène waarin Castella (Jean-Pierre Bacri) geraakt wordt door de ziel van het theater en tegelijk ook in vuur en vlam schiet voor de actrice Claire (Anne Alvaro). De ‘goede smaak’ wint het voor een keer van de onverschilligheid en de botte zakelijkheid. Ik denk dat het de stem van Claire is die zulke verstrekkende gevolgen heeft, de stem van Bérénice, de stem van Anne Alvaro. Deze film getuigt van veel liefde voor het theater; hij geeft je alvast zin om de werken van Racine te (her)lezen en indien mogelijk te gaan zien. Ik herinner me dat ik een tweetal jaar geleden nog zeer genoten heb van de Andromache-voorstelling van Paul Peyskens in de Bottelarij (KVS). Ik dacht toen dat ik me erg zou moeten inspannen om zo’n klassiek stuk te kunnen appreciëren, maar dat bleek helemaal niet het geval te zijn. Tragische heldinnen liggen mij wel. Eigenlijk heb ik een zwak voor zowat alle actrices en zangeressen kunnen voor mij ook niet veel verkeerd doen. De voorbij dagen heb ik nog geboeid zitten luisteren naar Uh Huh Her van PJ Harvey. Ook zij heeft iets van een tragische heldin, ook al is ze dan een 50 ft. Queenie.Voor dronken nachten word ik te oud, ook al heffen wij het glas (de tientallen glazen) op de verjaardag van een radicale breuk in onze persoonlijke geschiedenis en vieren wij ineens ook de mooiste dag van het jaar. De ellendige nasleep van zo’n feest duurt ettelijke dagen. Misschien is de tijd aangebroken van soberheid, van abstinentie, van water en eenvoudig brood. Misschien… Maar terwijl ik dit schrijf hoor ik al de belletjes rinkelen van het carpe diem. Zal ik dan toch in de voetsporen van Fernando Pessoa moeten gaan? Dat getuigt dan wel van weinig persoonlijkheid, van weinig karakter. Ja, ik weet het, ik bijt in mijn eigen staart, ik ben een oeroboeros… Voilà, zo is het weer goed geweest.

FILMS DIE JE MAG GEZIEN HEBBEN

LA MAMAIN ET LA PUTAIN / JEAN EUSTACHE
FIVE EASY PIECES / BOB RAFELSON
DAYS OF HEAVEN / TERENCE MALICK
WANDA / BARBARA LODEN
BRING ME THE HEAD OF ALFREDO GARCIA / SAM PECKINPAH
THE SHOOTING / MONTE HELLMAN
CHARME DISCRET DE LA BOURGEOISIE / BUNUEL
THE SEARCHERS / JOHN FORD
HET RIJK DER ZINNEN / NAGISA OSHIMA
HEAVEN’S GATE / MICHAEL CIMINO
TIREZ SUR LE PIANISTE / FRANCOIS TRUFFAUT
NORTH BY NORTHWEST / ALFRED HITCHCOCK
VERTIGO / ALFRED HITCHCOCK
CUL DE SAC / ROMAN POLANSKI
M / FRITZ LANG
L’AVVENTURA / MICHELANGELO ANTONIONI
BLOW UP / MICHELANGELO ANTONIONI
BAD TIMING / NICHOLAS ROEG
JACKIE BROWN / QUENTIN TARANTINO
MEAN STREETS / MARTIN SCORSESE
SUNRISE / FRIEDRICH WILHELM MURNAU
LA DOLCE VITA / FREDERICO FELLINI
STRANGER THAN PARADISE / JIM JARMUSCH
ANDREJ RUBLEV / ANDREJ TARKOVSKI
L’ATALANTE / JEAN VIGO
TO BE OR NOT TO BE / ERNST LUBITSCH
DINNER AT EIGHT / GEORGE CUKOR
THE FORTUNE COOKIE / BILLY WILDER
SATURDAY NIGHT AND MORNING / KAREL REISZ
LES ENFANTS DU PARADIS / MARCEL CARNE
LOST HIGHWAY / DAVID LYNCH
POINT BLANK / JOHN BOORMAN
SINGING IN THE RAIN / STANLEY DONEN & GENE KELLY
CELINE ET JULIE VONT EN BATEAU / JACQUES RIVETTE
NIGHT OF THE LIVING DEAD / GEORGE ROMERO
OSSESSIONE / LUCHINO VISCONTI
I WALKED WITH A ZOMBIE / JACQUES TOURNEUR
ASCENSEUR POUR L’ECHAFAUD / LOUIS MALLE
NIGHT OF THE IGUANA / JOHN HUSTON
HUD / MARTIN RITT
NOSFERATU / GW MURNAU
VAMPYR / CT DREYER
OUT OF THE PAST / JACQUES TOURNEUR
TONI / JEAN RENOIR
RED SHOES / MICHAEL POWELL
LE SALAIRE DE LA PEUR / HG CLOUZOT
DU RIFIFI CHEZ LES HOMMES / JULES DASSIN
THE KILLING OF A CHINESE BOOKIE / JOHN CASAVETES
L’ANNEE DERNIERE A MARIENBAD / ALAIN RESNAIS
DILLINGER E MORTO / MARCO FERRERI
MEMENTO / CHRISTOPHER NOLAN
POSSESSION / ANDRZEJ ZULAWSKI
PERFORMANCE / DONALD CAMMEL
BUFFALO 66 / VINCENT GALLO
THE BIG HEAT / FRITZ LANG
IT’S A WONDERFUL LIFE /FRANK CAPRA
INVASION OF THE BODY SNATCHERS / DON SIEGEL
LONE STAR / JOHN SAYLES
I WANT / YOU MICHAEL WINTERBOTTOM
SUE / AMOS KOLLEK
LOST IN TRANSLATION / SOPHIA COPPOLA
1900 / BERNARDO BERTOLUCCI
SWIMMING POOL / FRANCOIS OZON
DIE EHE DER MARIA BRAUN / RAINER WERNER FASSBINDER
DER HIMMEL UBER BERLIN / WIM WENDERS
JOHNNY GUITAR / NICHOLAS RAY
TWO LANE BLACKTOP / MONTE HELLMAN
THE LAST PICTURE SHOW / PETER BOGDANOVICH
DER HIMMER UBER BERLIN / WIM WENDERS

FAMILY LIFE

family life - ken loach 4

Vorige zaterdag zag ik op televisie Family Life van Ken Loach. Ik was vergeten hoeveel indruk die film destijds (1971) op mij had gemaakt. Samen met de boeken van Ronald Laing, David Cooper, Gilles Deleuze) en Félix Guattari heeft Ken Loach mijn manier van leven en denken veranderd. Ik heb in die periode begrepen dat het gezin vaak een rampzalige invloed had op de kinderen, dat waanzin, schizofrenie (of wat men zo noemde), enzovoort, vaak het gevolg was van familiale omstandigheden, met name van de double bind (wat in Family Life uitstekend wordt aangegeven in de relatie moeder-dochter). De double bind-theorie is afkomstig van Gregory Bateson. Het gaat eigenlijk over paradoxale communicatie. De ouders geven een bepaalde boodschap aan hun kind, maar tegelijk beletten ze het om wat gevraagd wordt ook uit te voeren. Als het kind doet wat de ouders vragen, doet het iets verkeerd. Doet het dat niet dan doet het ook iets verkeerd. Het gevolg is dat het niets meer doet en apathisch wordt. Ronald Laing en David Cooper zijn inmiddels dood en vergeten, de anti-psychiatrie wordt afgedaan als een kortstondige trend die geen blijvende invloed heeft gehad en Ken Loach maakt saaie ‘realistisch’ films. That’s life?

family life - ken loach