HET BESTE VAN 2005

NY PRAIRIE WIND

Uit het hoofd: Neil Young – “Prairie Wind”. Cat Power – “The Greatest”. Sufjan Stevens – “Illinoise”. South San Gabriel – “The Carlton Chronicles: Not Until The Operation’s Through”. Bettye Lavette – “I’ve Got My Own Hell To Raise”. Bob Dylan – “No Direction Home”. Iron & Wine / Calexico – “In the Reins”. My Morning Jacket – “Z”. Aimée Mann – “The Forgotten Arm”. Bright Eyes – “I ‘m Wide Awake, It’s Morning “. Ro Theater / Guy Cassiers – “Proust 4”. Jim Jarmusch – “Broken Flowers”. Alexander Payne – “Sideways”. Walt Whitman – “Leaves Of Grass – Grasbladen. Vertaald door 22 dichters.” Murakami Haruki – “Norwegian Wood”. Bright Eyes in Botanique, Rilo Kiley in Botanique. Bettye Lavette in AB club. Mercury Rev in Koninklijk Circus. Walkabouts in AB. Edgar Reitz – “Heimat 3”. Bettina Rheims’ foto’s. Alles van the Kinks. Alles van Mazzy Star en Hope Sandoval.

Ziezo, dat is uit het hoofd. De rest zit in het onbewuste of is voor altijd uitgewist.

LAATSTE KLACHTEN VAN HET JAAR

hope16

Zeer waarschijnlijk zal dit mijn laatste notitie zijn, dit jaar dan toch. (Ik bedoel op hoochiekoochie, want ik heb nog altijd een cahier en potloden en pennen: een leven zonder computer hoeft niet tot wanhoop te leiden. De buikgriep daarentegen!)
Het is mijn voornemen om de volgende dagen toch af en toe nog eens iets te noteren. Zodra mijn computer is hersteld kan ik de resultaten van mijn feestvreugde dan met u delen. Als ik enige zinnige zinnen op papier krijg, in al dat gewoel.
Ik wens u allen alvast een fijne vakantie en veel geluk, waanzinnige liefde, gezondheid, verontwaardiging, opstandigheid en plezier in 2006 en de rest van uw lang leven.

Op de foto de engelachtige zangeres Hope Sandoval.

WHEN THE MUSIC’S OVER…

sint pieters ziekenhuis

‘Boys don’t cry’ zongen de jongens vroeger, en dat is nog altijd het geval in wat wij de wereld noemen. Een wereld beheerst door George W. Bush, Arnold Schwarzenegger en andere gore helden. Kerels die zelf niet huilen, maar veeleer anderen willen doen huilen; het lijkt er zelfs op dat dergelijke sterke mannen de wereld willen vernietigen, met alle softies, dierenliefhebbers, asielzoekers, arabieren, kortom met alle mogelijke categorieën van ellendigheid die zij zich kunnen voorstellen erbij.
Ik heb gisteren urenlang gehuild, bijna de hele dag. Er waren vele redenen voor. Een reden was de toestand van de wereld, zoals hierboven al duidelijk werd. Een andere reden was dat ik mijn computer miste, dat dierbaar wezen (waar ik maandenlang mijn emoties in had geïnvesteerd). De dag voordien was mijn vriend Brecht het wezentje komen halen om het naar Antwerpen te brengen, waar Brechts vriend het zal proberen te herstellen. Het heeft een nieuwe ziel nodig, en misschien een nieuw hart. Zijn (of haar) geheugen is nog goed. Hoe lang dat zal duren weet alleen god, maar daar geloof ik niet in. Agata gelooft wel in god, maar ik niet. Ik geloof dat alleen Polen nog in God geloven, ik ben echter geen echte Pool. Ik doe maar alsof.

Bij het betreden van mijn kamer, zondagochtend, werd het mij droef te moede, om eens een oude uitdrukking te gebruiken. Ik dacht, ik zal wat lieflijke muziek opleggen, bij wijze van troost. Ik had onlangs speciaal een compilatie gemaakt van melancholische liederen, met dat doel – van troost in troosteloze dagen – voor ogen. Het derde lied was There’s Too Much On My Mind, van The Kinks, hier beneden, voorafgaand aan ‘Het Nieuwe Leven’ (een tekst die kennelijk te lang is, beweert een zekere Marlon, die overigens in ‘Het Nieuwe Leven’ zelf opduikt), aangehaald. Toen ik Ray Davies ‘there’s too much on my mind and there’s nothing i can say about it, there’s too much on my mind and there’s nothing i can do about it ’ hoorde zingen, werd het mij teveel. De tranen rolden over mijn wangen. En ik schaamde me niet. George W. en Schwarzenegger hadden mij gerust voor een keer mogen begluren.
Er zijn nog andere redenen, en ze zijn van zeer ernstige aard. Sommige kan ik onmogelijk onthullen, omdat ik het vertrouwen van mensen die me dierbaar zijn niet wil schenden. Vandaar ook die identificatie met het lied van Ray Davies: ik kan er niet over spreken. Eigenlijk denk ik dat ik er wel iets over zou kunnen zeggen, maar daarvoor heb ik tijd nodig, en die heb ik niet, aangezien ik thuis niet kan werken. Dit schrijf ik snel tijdens een vrij moment op het werk.

Mijn schoonbroer woonde in een klein dorp, op Mykonos, al een tiental jaren. Het is een goede kerel. Hij zou geen vlieg kwaad doen, zoals de mensen zeggen. Zowat een maand geleden heeft iemand hem in dat lieflijke dorp de kop ingeslagen. Schedelbreuk, twee weken coma. Mijn schoonbroer was met niets in orde. Ook niet met het ziekenfonds. Met de helikopter van Mykonos naar een beter ziekenhuis in Athene werd hij gevoerd. Maar was het een goed ziekenhuis? We betwijfelen het. Vervolgens werd hij met een speciaal vliegtuig van Athene naar Sint-Pieters hier in Brussel overgebracht. Dat gaat veel geld kosten aan de familie. Maar veel erger is zijn toestand. Kan er nog iets, of is het een stand die toe is? Zal hij ooit nog kunnen praten, lachen, lopen? We maken ons daar veel zorgen over. We zijn van streek. A, die zo al zelden echt gelukkig is – waarom weet niemand, waarom zijn sommige mensen toch zo ongelukkig? – is van streek. Het ongeluk heeft haar familie eens te meer getroffen. Een Griekse tragedie.

Gisteravond tegen wil en dank naar Steve Wynn & the Miracle 3. We hadden vrijdagavond al kaartjes voor Julius C. van Dood Paard in de la laten liggen. Ik dacht echter dat die muziek ons zou opbeuren, een mooiere wereld voor ons zou openen. Dat was ook mogelijk geweest, omdat Steve Wynn daartoe in staat is, met zijn aanstekelijke songs, met zijn opgewekte, dynamische melodieën, met zijn jong-dylaneske stem en vloeiende gitaarlijnen. Met zijn positieve punk attitude. Is dat laatste een tegenspraak? Voor mij althans niet. Zoals te verwachten was heeft de muziek ons niet opgebeurd. A’s gevoelens hebben het begeven, haar zenuwen hebben het begeven, haar gezond verstand heeft het begeven. Haar vermogen om plezier te maken is omgeslagen in afschuw en haat. The horror! In grote droefheid, misnoegdheid en verontwaardiging zijn we huiswaarts gekeerd. Vreemden voor elkaar, niet in staat elkaar te troosten, elkaar het onzegbare te zeggen. Niet in staat om lief te hebben. Nooit in mijn leven heb ik zo verlangd naar een machine als gisteravond na dat concert. Maar wat had ik met die machine kunnen doen? Ik was verblind door het leven, sprakeloos, verlamd. Zou ik ooit nog kunnen spreken? En was dat van enig belang?

HET NIEUWE LEVEN

on the barge

Wat doe je op dit strand? Je weet het niet. Je loopt in de zon die het zout in je huid brandt. Achter je rug rijdt een Volkswagen voorbij. Een rode vlek die vermoeid klinkt. In een van de witte huizen zingt een vrouw een lied. Maar je luistert niet. Je hoort de koekoek roepen in de dennenbomen. Toen je klein was. Koekoek. Koekoek.Koekoek. Met je vogelborst was je zelf die koekoek. Harde kale berken stonden tussen de dennen. In de koude bossen.

Maar niet lang blijf je daar rondhangen. De hitte van Lissabon verjaagt je rijke gedachten. En rode wijn uit de witte stad danst in je hoofd. Er is geen schaduw. Alleen deze wrange smaak op de tong. Alleen de oceaan.

Met zijn rug naar Europa zit op een steen een neger. Een zwarte Homerus die niet meer vertelt. En jij? Vertel jij hém iets? Over je schaduwrijk land. Over de Noordenwind en zijn woeste zee. Onze gitzwarte zee. Onze koude wind. Hoor je zijn lied, Violetta? Hoor je de meeuwen schreeuwen? Mijn platteland schreeuwen ze. Onze meeuwen. Mijn platteland. Er hangt wat pek aan hun vleugels. Wat baggerspecie.

Als je zijn gegier terughoort stopt hij je weer tussen de arme lakens. In je donkere kamer. Achter de versleten gordijnen. Over Vlaanderens helden weet iedereen alles. Wie zij liefhebben en wie zij bedriegen. De kleur van hun ogen en van hun dasspeld. En dat zij allemaal te koop zijn. Maar wat gebeurt achter de gordijnen? Waar geen zout in de huid brandt. Waar je leeft op de gele bladzijden van de gelezen en leven zal op de witte bladzijden van de ongelezen boeken.

De Noordenwind. Je ontsnapt niet aan zijn streken. Mijn goede vriend, zegt hij. Je zwarte haren rukte ik uit. Je dromen sloegen voor mij als Arabische paarden op de vlucht, als Arabische vluchtelingen lieten ze alles achter. Wat wanhopige minnaars met zichzelf doen, dàt deed ik met je illusies. Ik gooide ze van het balkon naar beneden. Wat waren ze bloedeloos, die illusies van jou. Wilde je ze zelf buitenschoppen Had je genoeg van de verstikkende lucht die ze verspreidden? Metafysische systemen, zegt hij, die kreeg je voor niets. De zwarte sneeuw moest je er wel bijnemen. Dank zij mij, zegt hij, keerde je die dwaasheid de rug toe.

Ging het zo? Wie zal het zeggen? Wij zijn zo begaan met onze eigen mythologie. Ja, je ziet het al gebeuren. Je stapt in het vel van de verongelijkte minnaar. Gaat met de deuren slaan. Omdat je aan een ander denkt. Altijd iemand anders dan degene die je bent. Een die je zijn wil. Een die je graag was geweest. Een derde. En met een andere derde op nog een ander strand.

In dat kleine café aan de haven. Daar zat je nooit. Aangetrokken door het lied op de jukebox omstreeks middernacht. Liep je er voorbij. Liep je er nogmaals voorbij met je kop op het kussen. Alleen met je gedachten over het universum en op de pick-up Paul Anka’s Hello Jim. Je hand voerde het ritueel uit om de kosmos en de liefjes te vergeten in onschuldige slaap. Binnenstappen deed je niet. Je was op je hoede voor het gevaar. De blauwe zeeman met het bloedgleufmes. Een vent als twee druppels water je vader. De dreiging uit zijn dronken ogen. De zatte broederschap van zes uur ’s morgens. Het blote vlees op hoge hakken. De diepgang van gelogen liefde kende je uit het hoofd. De daad was overbodig.

Onverhoeds wat wrange woorden. Bitter tegen je dame uit de mond gemorst. Geen esdoornblad bij de hand. Geen Venetiaans masker. Als de wijngeest zijn dwarse danspassen zet in je dagdroom. Als hij zijn rode hoofd schudt en zijn blanke voeten verroert. Met je schampere tong een moment van geluk verspild. Onmin gezaaid. Maar weet je het dan niet? Je krijgt geen tweede kans. De tijd staat niet stil. En niet elk decennium baart een renaissance. Niets duurt hier lang. Het aftandse doek gaat op. Je zegt een paar woorden. Het aftandse doek valt. Ook Elvis werd dik en moest heengaan. De waarheid is eenvoudig. Op het einde doet iemand de deur dicht.

Hoor hem eens zingen, mijnheer. Hij is in de wind. ’t Zal zo’n hula hula lied zijn. Hij valt nog steeds voor Hawaïanen. Met vreemd gestemde gitaren. Hùn muziek vond je niet op de jukebox. En niet in de platenwinkel in het dorp. Hij wist alles van de Hawaïanen. Dat ze goed waren, met eerlijke ogen. Hij zei, zo wil ik ook zijn. Met net zo’n vette buik en zo’n gekleurd hemd en zulke ogen.

Luister nu maar. Doe die was maar uit je oren. De kust is klaar.Alle gevaar is geweken. De rode Volkswagen is een kleine kever geworden, vlekje vermiljoen aan de horizon. Ja, nu hoor je al beter. ’t Klinkt minder exotisch dan je vermoedde. ’t Is geen blues wat zij zingt. Geen Tristan und Isolde. ’t Is meer zo’n levenslied. Zo een waarin rake klappen worden uitgedeeld. Waarin alle leed toebehoort aan de zwakken en alle honger aan de armen. Verdriet schittert als diamant in de vergeten straat. Het bekende melodietje. Wat lijkt het op het oude deuntje. Van de kleine jongen in pied-de-poule met gouden polshorloge. Het brave mannetje dat zijn weg verloor.

Wat deed hij in de buitenwijken? Hij wist het niet. De stadsranden met hun geur van seringen. Wat verder de stinkende giftige krotten. Waar de ongewensten wonen. De propere mensen een doorn in het oog. Een doorn in het donker gestreeld en gekoesterd. Zijn wij niet proper! zeggen de propere mensen. Zijn wij niet goed! Ja natuurlijk, als je eerst de anderen slechtmaakt en uitbant.

Is het niet mooi, dan? Aan de drooglijn het ondergoed met woestijnvlekken in die geen waspoeder eruit krijgt. Moestuinen. Netels en pisbloemen tussen het puin. Een vermolmde sinaasappelkrat uit Spanje. Een Cortinawrak in het bosje. Een roestige Flandria-brommer. Daar verloor het brave ventje zijn weg.

De deuntjes lokken ons naar de steden. Die levens opbranden als regenwoud. Daar gaan wij op zoek naar schoonheid. Niet in de natuur. Die wij slecht noemden en hebben gedood. In de steden bezoeken wij de musea. De rotte appelen van Cézanne. Nature morte, still life. We aanschouwen beelden van goden, van engelen, van de natuur die wij verloren in een kinderspel. In de steden wandelen wij door groene parken. Bestuderen wij de namen van de bomen. Vieren wij Pasen vanwege het woord. Wij verliezen onze tijd. Slaan op de vlucht voor een wonder. Onze wieg stond in Hollywood. Daar ben ik geboren. Daar voel ik me thuis. Mijn moeder heet Marilyn. Mijn vader heet Marlon. Noem mij maar Elvis. In die naam voel ik mij thuis.

Gevoelens, zei je? Gevoelens zeggen niets. Het woord doet denken aan dikke kale priesters. Toeterzatte venten stinkend uit hun bek. Vrouwen van over de veertig verlangend naar de operatietafel. Zonsondergangen in Napels op digitale foto’s. Zo’n karretje met koele watermeloenen. Een ritje op de rug van een kameel. Drie muntjes in de fontein. Altijd zoals in een lied. Wij dromen er lustig op los en weten het: Dromen zijn bedrog. Voor kostschoolmeisjes en Freudianen voedingsstof.

Three coins in the fountain. Each one seeking happiness. Verliezen is scheepsrecht, zeg je. De beste schippers staan aan de toog. Rollen over de vloer Lazarus achterna. Vestigen zich op het Eilandje En verliezen hun gezond verstand. Ballingen die graag thuis zouden komen. Waarom zou je iets voelen voor hen?

Jij gaat op zoek naar schoonheid. In de ogen van moordzuchtige cowboys. In het gekwek van zuipende wijven in louche kroegen. Op de wangen van jongetjes met puisten. Titaantjes die friet eten en voetballen. In de fervente ogen van jonge meisjes die pa en ma brutaal de rug toekeren. Op zoek naar schoonheid in schofterige seksfilms zonder actie of plot. In de dialogen van smakeloos geklede boeven tevreden met hun lot. Bij uitvretertjes thuis. Mislukkelingen die haring eten met mayonaise. Of sardientjes uit blik. Op met jenever doordrenkte bierviltjes kribbelen zij hun onsterfelijke verzen
, denkend aan hun moeder, aan hun eerste lief tussen de dennenbomen, denkend aan Walt Whitman. Die schoonheid zoek je soms. Als je het aankunt. Als je lever nog meewil. Als je longen het toestaan. Als je bereid bent.

Neen, zeg je. Ik heb mijn buik vol Vlaanderens helden, zelfingenomen nulliteiten die rondzwerven op golfterreinen of door onze straten jagen in Jaguars. Hun huizen vol kitsch en schone kunsten. Voortaan hou ik van pure Vlaamse lelijkheid. Wat wij pure Vlaamse lelijkheid noemden, aldus beschouwden. Daar hou ik van. Dit is het nieuwe leven. Vanaf nu bewonder ik de baksteen. Ik ga op bedevaart naar Rupelmonde. Die duivenkoten. ‘k Zie ze zo geire. Mosselen met friet. Een tripel van Westmalle en een boterham met plattekees. Vlaamse karbonade. Witlof en spruiten. Een heerlijk nieuw leven met een bord vol spek en bloemkool. Schipper naast Mathilde op DVD. Bobbejaan Schoepen op CD.

Je verbergt je waanzin in een houten kistje en gaat naar de kermis. De vrouw met de drie tieten ga je zien. De dame met de baard. De madam met de elf vingers. De koning der boksers. Op de kermis haal je je olie. Daar steek je je licht op. Vanaf heden ben je te vinden op de foor. Kramer onder de kramers.

Begin een nieuw leven. Houd van de taxichauffeur die kotst in het Centraal Station. Vraag de Brabantse dwerg in ruil voor de blonde jongen op het Lido. Dat Noorse matroosje van Visconti. Geef Madonna gratis en voor niks erbovenop. Verlang naar de WC-madam in de Quick. Dat is vast een goed mens. Een die veel peren heeft gezien. Die een wijsje kan meezingen. Na de dagtaak is ze wellicht een van die zuipende wijven in de louche kroeg. Sluit ook haar in je hart.

Je zit niet om raad verlegen? Al goed. Je moet niet overdrijven met het tegendraadse. Schoonheid kan ook doodgewoon schoonheid zijn. Zo’n beeld van Klee. Zo’n Zone van Apollinaire. Zo’n Atalante van Jean Vigo. Zo’n Blue Moon Of Kentucky. Zo’n Doodslied van Blind Willie McTell. Op doodsliederen heb je het wel begrepen. If the blues was whiskey I’d stay drunk all the time. Zo’n bottleneckgitaarsolo van Blind Willie Johnson. De duim over de bassnaren, de melodie van de langere vingers. And the people did run and pray. And the people did run and pray. And the people did run and pray. And the people did run and pray. And the people did run and pray. Dat antieke voorhoofd. Die Ethiopische trots. Emotie stroomt uit elke noot. Uit elke porie.

Hoe speel je het klaar? Je gooit je niet zomaar voor de leeuwen. Je weet hoe het moet. Je beheerst de dingen die je doet. En die doe je goed. Je hebt je beide handen onder controle. Je moet niet overdrijven met het tegendraadse. Je moet je kunsten kennen. Je talenten. Ze hangen aan je handen en je lippen. Schoonheid stroomt uit elke porie.

Wil je nog een goede raad? Luister dan. Je moet altijd naar alles en iedereen luisteren. Je moet alles horen. Luisteren naar het verdriet van Michelangelo. Luisteren naar de vrouwen die de kamer binnenkomen leuterend over baby’s en tepelzweren, de stam van de holenbeer en de truitjes van Marc’O Polo. Het geheimzinnige van hun stemmen. Ook het gerinkel van hun koffiekopjes kan verrukkelijk klinken. Luisteren naar Connie Francis en Anneke Grönloh. Naar de rolschaatsers buiten op het trottoir. De trage wagens in de beregende straat. De dreunende bussen. Zo’n bellende tram met reclame van Captain Iglo op z’n flank. Die nu ook in dit gedicht zijn plaats vindt. Sponsor kom maar op met dat geld! Generale! De Leeuw! Vooruitzicht! Colombia! Baggerwerken De Paepe! Saddam Hoessein! Hier met dat geld! Ik zal je sandwichman zijn. Ik zal je naam door de straten dragen.

Luister. De steden zitten als brandkasten met goudstaven vol met verhalen die uitpuilen van schoonheid en gevaar. Je kunt er niet naast kijken. De parels liggen voor het rapen. De zwijnen doen er niets mee. Maar jij.

Drie muntjes in de fontein. De eeuwige liedjes stijgen je naar het hoofd. Door hùn woorden bekijk je de wereld. Maar je kunt er niet op dansen. Verloren gelopen jongetje in pied de poule pak met je gouden polshorloge. Met je nauwe schoenen. Met je stramme benen. Met je beeld uit de oude tijd dat je aankijkt in de spiegel. Wat heeft ie een gek hoedje op. Je luistert niet. Je maakt het jezelf lastig. Je verklaart jezelf gek. Je geeft je aan bij de instanties. Je stopt je ziel weer in het kistje. Terug in het houten kistje. Rustig.

Je zit op een steen in het brandende zand aan het water. Voor eeuwig in de zon. Alles is wit en verblindend. Je bent rustig. Gelukkig zonder verhaal. Je moet niets meer vertellen. Je bent thuis. Voor altijd bij het water.

THE KINKS: TOO MUCH ON MY MIND

‘There’s too much on my mind’ van Ray Davies (the Kinks) is een van de meest melancholische songs die ik ken. Het is een lied vol troost en schoonheid. Dit is de tekst:

There’s too much on my mind,
There’s too much on my mind,
And I can’t sleep at night thinking about it.
I’m thinking all the time,
There’s too much on my mind,
It seems there’s more to life than just to live it.

There’s too much on my mind,
And there is nothing I can say.
There’s too much on my mind,
And there is nothing I can do
About it,
About it.

My thought just weigh me down,
And drag me to the ground,
And shake my head till there’s no more life in me.
It’s ruining my brain,
I’ll never be the same,
My poor demented mind is slowly going.

There’s too much on my mind,
And there is nothing I can say.
There’s too much on my mind,
And there is nothing I can do
About it,
About it.
There’s too much on my mind.

HANDEN EN VLEUGELS

De zoon zit neer met in zijn handen zijn vaders postzegels uit alle landen van de wereld.Waarom zo’n verzameling, denkt hij. Wat heeft ze toegevoegd aan zijn leven? Wat blijft mij over? Is er een methode voor het bestaan?

Soms twijfelt hij aan de zinnen die zijn lichaam dragen. Af en toe, in vertwijfeling of wanhoop, gaat hij naar de haven toe, waar mannen met geruite hemden aan de schepen, die hun bonte vlaggen voeren, lossen en weer laden. Grote witte vogels spiegelen zich er in het water. Dokwerkers en meeuwen (geen leeuwentemmers, geen efemere fotomodellen) bezegelen opnieuw de zekerheid van zijn wereld met hun handen en hun vleugels.